ALUCRA TARİHİNDEN SAYFALAR-38

image002

Tarihin sessiz tanığı durumunda olan Osmanlı Arşiv Belgeleri ışığında geçmişte Alucra ve etkileşim içinde olduğu yakın çevresinde neler yaşanmış olduğunu anlamaya çalıştığımız yazı dizimizin otuzyedinci bölümünde;  Kuyumcu Kostaki oğlu Toma’nın durumu, Karahisar’dan çıkan askerin Şark ordusuna gittiği, Karahisar’da Ermeni çetecide ele geçtiği belirtilen şarkı ve Karahisar hükümet konağının yıkılmasıyla ile ilgili belgeleri ve transkripsiyonlarını inceleyeceğiz.

B.O.A. Fon Kodu: DH.MKT. Dosya No: 1664, Gömlek No: 56, Tarihi: 1307 S 12 (8 ekim 1889), Konusu: Sürgün bulunduğu Karahisar-ı Şarki’de ihtida ederek Mehmed Şevki adını alan Altuncu Kostaki veled-i Toma’nın Lice Madeni Direktör Vekili ve Tarik Komisyonu Azalığı’na seçilmesi hususunda mütalaa istenmesi.

image004

image006

Adliye Nezareti Celilesi’ne

12 Safer sene (1)317 25 Eylül sene (1)315

Altuncu Kostaki veledi Toma nam şahıs Nezaret-i Celilelerinin iş’arı üzerine zabtiyye nezaretinden Karahisar-i Şarki’ye teb’id olunduğu halde bir vakitden beru Şevki Beğ nam müstearıyla Lice madeni direktörlüğü vekâletine ve Karahisar’ca tarik komisyonu azalığına intihab kılınmış (seçilmiş olub) olub kendisü ise ahval-i rüya erbabından bulundu Karahisar’lı Ahmed Raif mührüyle meb’ûs ihbarname de bildirilmekden naşi (dolayı) sebk eden (vaki olan) isti’lâma (yazı ile bilgi isteme) cevaben olubda mahalli mutasarrıflığından alınan tahrirat ile mumaileyh verildiği arzuhalle gönderildiğine ve merkûm hakkında bi’z zat başkaca dahi icra kılınan tahkikate dair Sivas vilayetinden meb’us tahrirat evrak melfufa ile beraber savb-ı âli-i daverilerine irsal olunan mütalaalarından müsteban olacağı üzere merkûm Dersaadet’e avdet etmemek üzere geçen doksanaltı senesinde Karahisar’a tard ve tebyid edilmiş olunduğu halde orada bi’l ihtida ismi Mehmed Şevki tesmiye kılınarak el-yevm kendi halinde imrar-ı vakit eylemekde (vakit geçirmekte) bulunduğu ve Lice madeni imtiyaz ile ecnebilerde olduğundan maden direktörü tarafından konturatı ile memur eylemiş vali-i esbak Abidin Paşa hazretleri zamanında fahri olarak tarik komisyonuna aza tayin olunarak yolların inşasında gayret göstermiş idüki hülasa-i istid’ası ise bir daha Dersaadet’e avdet etmeyüb orada kalacak ise de kendisince muceb şeref olunmak üzere bu gibi fahri hidematda kemâ kâne (eskiden olduğu gibi) istihdamı niyazından ibaret bulunduğu ve merkûmun orada kalarak böyle fahri hizmetinde bulundurulmasında pek de mahzur görülemediği beyanıyla muamele-i lâzıme istifsar kılınmış olmakla ve şu hale Nezaret-i celilerince olan malûmata nazaran iktizasının alaka-i mütalaa-i âliye-i asâfâneleriyle beraber beyan ve izbâr buyurulması babında.

T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Fon Kodu: HAT, Dosya No: 1049, Gömlek No: 4325/G, Tarihi: 29 C (Cemaziyelahir) 1244 (6 Ocak 1829), Konusu:  Karahisar’dan çıkan askerin Şark ordusuna, Samsun ve Trabzon’dan çıkan askerin de maiyyetine aldığına dair Trabzon Valisi Osman Paşa’dan Sadaret’e kaime.image008

Devletlü, inayetlü, atıfetlü, ubbehetlü, mezid-i râfet ve merhametlü veliün-neam-ı behiyyü’l lütf ve ekrem (ve’l kerem) efendim Sultanım Hazretleri

Zir-i hükümet-i çakerimde (ben acizin idaresi altında) olan Karahisar-i Şarki Sancağı umumen Şark Ordusuna ve Canik, Trabzon ve Günye Sancaklarında eli silah tutan kaffe-i ahali-i İslami maiyyet-i kemteraneme müteallik (ta’lik) buyurulmuş ve memuriyet-i bendegânemin teshiline (kolaylaştırma) medar-ı kuvvet (kuvvetli vesile) olmak içün Sürmene ve Of ve Rize ve Gönye (Batum’un yakınında bir yer) kazaları ahalisi başka başka evamir-i aliyye ile tekrar memur kılınmış oldukları derkâr ise de zikr olunan kaza ağavatlarına (ağalar) hitab ilavesi inha-yı sabıkada derç olunmuş (geçmişte yazılı olarak bildirilmiş) olduğundan muahharen (sonradan) sudur (olma, meydana gelme)   ve haseki (saray görevlisi) Mustafa Ağa mübaşeretle vürud eden (aceleyle gelip yetişen) evamir-i âliyenin (vazifeliler) umuma şumûlünden bahisle yazılı makale etmekte oldukları istihbar olunmakla sonradan irad edecekleri özür ve illiyet-i? ve betaete (tembellik, yavaşlık) bu sözleri mukaddemen (önceki, öncelikle) ve icrakâr (bir işe yönelik) bir takım derme ve çatma biçare makûlesini (çeşit, kategori) bilvekâletiyle (vekâletiyle) ma’kûle (akla yakın) götürecekleri mesbuku’l (arkada bırakılmış, geçmiş) emsal olub ağavat-ı merkûmun ise kaffe-i zamanın işe yarar askerlerini nefslerine tahsis edegeldikleri derkâr (açık) ve elyevm (bugün, hala) meyanlarında (orta) ilk sözü devr ve tezkâr (zikretme, hatırlatma) olmakda idüğüne binaen mütehammil (katlanıp sabır ile kabul eden) olacakları askeri bi’n- nefs (bizzat) maiyetlerine istishab (yanına alma) ederek daimen maiyet-i çakeraneme memuriyetlerini havi başka başka evamir-i aliye suduruna (olma, meydana gelme) mütevakkıf (bekleyen, bir şeye bağlı olan) olarak bir kıt’a defteri tanzim ve arize-i çakeriye leffen takdim-i hakpâ-yı veliü’n neamileri kılınmış olmakla manzur nazar-ı rahimâneleri buyruldukda kaza ve mahal ve şöhreti tasrih (belirtmek) ve istimaları (dinleyip bekleme) terakkuben (ümit etme) ber-mucib (gereğince, icaba göre) defter-i memurin-i evamir-i şerifesinin ısdarı (geri döndürmek, vaz geçirmek) hususu menut-ı (bağlı) re’y-i (görüş) asafâneleri (yakışır şekilde) idüğü inha-i siyakda arize-i (dilekçede yakışır şekilde, uygun halde) bendegânem (bağlanmış) terkimine (yazma) ibtidar (bir işe süratle başlama) ve def’ hakpa-yı merahim-i kararları kılındı. İnşallahu Teala muhat-ı ilm ü âlem-i meşmûl rahimâneleri buyuruldukda (ilmi her şeyi kuşatan Allah nasip ederse) ol-babda ve her halde emr ü ferman hazret-i min el emr ve’l ferman efendimiz hazretlerinindir.

Fi selh-i (her ayın son günü) Muharrem sene (1)244 (12 Ağustos 1828)

B.O.A.Fon Kodu: DH.TMIK.M..Dosya No: 9, Gömlek No: 67, Tarihi: 1314 M 29 (10 Temmuz 1896), Konusu: Karahisar-ı Şarki’de yakalanan bir Ermeni çetecide ele geçirilen Ermenice muzır şarkının tercümesinin gönderildiği.image010

Zabtiye Nezaret-i Celilesine Tezkere-i Aliye

29 Muharrem sene 314 / 29 Haziran sene 312 (11 Temmuz 1896)

Ermeni eşkiyasından Tanil Çavuş’un avanesinden olub Karahisar-i Şarkice hanesinde der-dest edilen cani Kokas’ın muhtefi (gizlendiği) olduğu mahalde zuhur eyleyen Ermenice muzır-ı şarkının Sivas vilayet-i aliyyesinden ba-tahrirat irsal olunan tercümesi tahrirat-ı mezkûre ile beraber bera-yı malumat (bilgi için) Tesri’-i Muamelat Komisyonu ifadesiyle leffen irsali savb-ı ali-i asafaneleri kılınmağla ol-babda

B.O.A. Fon Kodu: DH. MKT. Dosya No: 1358, Gömlek No: 142, Tarihi: 1303 Za 5 (Rumi 24 Temmuz 1302 ve Miladi 5 Ağustos 1886), Konusu: Harap vaziyetteki Karahisar-i Şarki Hükümet Konağı’nın yeniden inşası ve bu esnada hükümet memurlarının yerleştirileceği başka bir binanın kira masrafları için gerekli meblağın tesviyesi.image012

Sivas Vilayet-i Behiyyesi’ne

Karahisar-i Şarki Hükümet Konağı’nın mâil-i inhidam olmasından (bir tarafa eğilerek çökmesi) naşi masarifine mahallince karşılık bulunarak yeniden mezkûr konağın inşasına bed’e olunacağı cihetle hitam-ı inşaata değin isticar olunan (kiralamak) (kiralamak) konağın bedeli olan bin kuruşun sarfı hakkında taleb-i mezuniyeti havi makam-ı vilayet behiyyelerine keşide kılınan 3 Nisan sene (1)302 tarihli telgrafnâme muhasebe-i nezârete lede’l-havale ebniye-i emriyeden tamir ve inşası lazım gelen mahallerin ber kaide keşif ve münakasası bil-icra mikdar-ı masarifini natık bir kıt’a müfredat defteriyle resm-i musatteminin ve münakasa (ihalede eksiltme) pusulasının  bi’t-tanzim irsali nizami iktizasının bulunacağı gibi ianeten inşa olunacak mahallerin dahi ber-mûceb kaide ol-vechile keşif ve münakasasın icrasıyla icab iden defter ve münakasa pusulasıyla resminin ve olunacak ianatın taht-ı taahhüde alınarak keyfiyetin ba-mazbata istizanıyla şeref müteallik buyrulacak irade-i seniyye üzerine inşaata mübaderet olunması ahval-i miriye icabından bulunması ve liva-i hükümet memurları içün bin kuruş icara ile konak isticarına dair bir güna emsal kaydı görülememiş olacağına fil-hakika mezkur konak muhataradan gayr-i sâlim olduğu halde tasarrufat-ı hazine kaide-i meriyesine (geçerli kaidelere) bi’l-riaye (uyarak) münasib mikdar icara ile bir konağın istikra’sıyla virilecek icaranın (kiranın) tahsisatı vilayet dairesinde tesviyesi kabil olub olmadığının başkaca iş’arı ve ianeten inşasına mübaşeret olunan konak masarifi içün alınacak i’anat âle’l-usûl taht-ı taahhüde alınmadıkça me’zuniyet-i resmiye istihsal kılınmadıkça inşaata mübaderet kılınmaması hususunun savb-ı âli-i velayetpenâhilerine tebliği ifade kılınmış olmakla ol-vechile iktizasının icra ve inhası babında.

Birinci belgemizde 1889’da sürgünde bulunduğu Karahisar’da Müslüman olan ve Mehmet Şevki adını alan Toma’nın yabancıların işlettiği Lice Madeninde yönetici yapıldığını, ayrıca gönüllü olarak da yol yapım komisyonu üyeliğinde bulunduğunu anlamaktayız. Ancak her ihtimale karşı bunda bir mahsur olup olmadığı hususunda görüş sorulmaktadır.

İkinci belgemizden Karahisar Sancağından çıkan askerin 1828’de Şark ordusunda görevlendirildiği anlaşılmaktadır. 1828 bilindiği gibi Osmanlı-Rus Savaşının yaşandığı ve Rusların Erzurum’u işgal ettiği yıllardır. Bu nedenle bu savaşta pek çok Karahisarlının (Alucralı, Çamoluklu, Suşehirli, Koyulhisarlı ve diğerleri) şehid olduğunu düşünebiliriz.

Üçüncü belgemizde 1896 Karahisar’da Ermenilerin faaliyetleri hakkında fikir verecek bir iz bulunmaktadır. 1915’de yaşanan olayların çok öncesinde milliyetçilik akımlarının ve dış güçlerin etkisiyle isyan kıpırdanmalarının başladığına işaret etmektedir.

1886 tarihli dördüncü belgemizde ise Karahisar hükümet konağının bakımsızlık nedeniyle yan yatarak yıkıldığı bu nedenle yeni bir hükümet konağı inşa edileceği ancak bu süre zarfında hizmet verebilmek için kiralık yer arandığı belirtilmektedir.

Belgelerin okunmasındaki katkılarından dolayı Osmanlıca Tarih Edebiyat, Tarih-i Kadim, Aşiyan Sahaf Etem Çoşkun, Zeyrek Sahaf, Faik Okan Atakcan, İlyas Sözen, Mesut Kartal, Asûde Feriha Oğuz ve Hülya Komesli Teymur’a çok teşekkür ederim.

Saygılarımla,

Murat D. Tosun

Reklamlar

About Murat Dursun Tosun

30.07.1961 tarihinde İstanbul'da doğdu. İlkokulu ve Ortaokulu Çeliktepe'de okudu. Liseyi ise, Gültepe Endüstri Meslek Lisesinde 1977 yılında tamamladı. 27 Mart 1978 tarihinde İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nde 17 yaşındayken sözleşmeli teknisyen olarak göreve başladı. 1981–82 yılları arasında askerlik görevini yaptı. 1983 yılında tekrar sözleşmeli teknisyen olarak AKM'de göreve başladı. 1984 yılında çıkan bir Kanun'dan yararlanarak Memuriyete geçti. 1990 yılında girdiği ÖSYM sınavı neticesi Açık Öğretim Fakültesi'ne kayıt yaptırdı ve 1994 yılında mezun oldu. Akabinde Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü İşletme Bölümünde Yüksek Lisans Hakkı kazandı ve 3 yıllık eğitimden sonra 1997 yılında Bilim Uzmanı olarak mezun oldu. İş hayatında ise,13 yıllık teknik hizmet çalışmasından sonra Emniyet ve Bakım Şef Yardımcısı, Sivil Savunma Amiri, Fiziki Güvenlik Amiri görevlerinde bulundu. 1997 yılında Şube Müdürü oldu. 1998'den sonra İdari ve Mali İşler ile Güvenlik Şube Müdürlüğü görevlerinde bulundu.Aynı zamanda 7 yıl süre ile Beyoğlu İstiklal Caddesinde bulunan ve 4/5'inden fazlası Maliye Hazinesine ait olan 54 bağımsız bölümlü Kastel İs Merkezi'nde (Atlas Pasajı) kamu adına yöneticilik yaptı. 2005–2006 hac döneminde eşiyle birlikte hacca gitti ve geldikten sonra Nisan 2006'da emekliye ayrıldı. Bloğunda yayınlanmış 1200’ün üzerinde çalışması vardır. Çeçenzade Hacı Hasan Paşa’nın Hayatı (225 sayfa), Çağırgan Baba Es-Seyyid İsmail Hakkı Çağırgan Veli (206 sayfa) , Arşiv Belgelerinde Mindeval-Çamoluk Tarihi (584 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alucra-Alucra Tarihi (690 sayfa), Alucra’nın Emektar Şahsiyetleri-İz Bırakanlar (35 sayfa), Arşiv Belgelerinde Karahisar-i Şarki-Şebinkarahisar Tarihi (914 sayfa), Arşiv Belgelerinde Anadolu'ya Kafkas Göçleri İskânları Köle ve Cariyelik Sorunu (449 sayfa), Kethüdazâde Mehmet Emin Ağa-Tirebolu Voyvodası ve Şebinkarahisar Kaymakamı (630 sayfa), Halepli Bir Osmanlı Paşası Mellahzâde Mehmed Mer'i Paşa Hayatı ve Hatırlattıkları (268 sayfa), Ermeni Olaylarının Gelişimi ve Şebinkarahisar'da Yaşananlar (2 Cilt, 1263 sayfa), Suşehri Tarihi Yazılarım (497 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alaplı (404 sayfa), Kasımpaşa Tarihi Yazılarım (326 sayfa) ve Alucra Gürbulak Köyü Nam-ı Diğer Feygas, Hanuk Şeyh Mehmed (260 sayfa), Osmanlıca Arşiv Belgelerinde Gümüşhane Yaşananlar ve Ayrıntıları 1695-1928 (2 cilt 1100 sayfa) isimli basılı 15 kitabı bulunmaktadır. Yaklaşık 8 senedir Naht (Hatt-ı Ahşap) sanatıyla da ilgilenmekte olup, 2 kez İstanbul'da 1 kez Şebinkarahisar'da 1 kez de Alucra'da sergi açmıştır. 2015 yılı yaz döneminde Şebinkarahisar Halk Eğitim Merkezinde Naht (Hatt-ı Ahşap) kursu verdi.
Bu yazı Alucra Tarihi, Osmanlı Tarihi içinde yayınlandı ve , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s