KARAHİSAR-İ ŞARKİ VE ALUCRA’NIN ÇERKES VE NOGAY TATARI MİSAFİRLERİ

image001

Yazımızda aynı konuda aynı tarihli fakat farklı belgeler inceleyeceğiz. 1862 tarihli olan belgelerimizin birincisinde muhacirlerin Trabzon’dan gemiyle Samsun’a getirilerek oradan Erzurum’a nakilleri sağlanmaya çalışılmıştır. Bunun için de Karahisar-i Şarki’ye getirilerek Alucra, Şiran yolu ile Erzurum’a sekleri sağlanmıştır.

Ancak mevsimsel nedenlerle bir süre için muhacirlerin Karahisar-i Şarki’nin köylerinde misafir edilmeleri gerekmiştir. Akşehirâbad, Alucra ve Mindeval ahalisi de bu konuda hem yardımcı olmuş hem de harcamalarını üstlenmiştir. Daha sonra yaptıkları harcamaları da hazineye bağışlamışlar ve hiçbir karşılık beklemediklerini ifade ederek büyük bir kadirşinaslık göstermişlerdir.

Buna karşılık olarak dönemin yönetimi de bu durumun günlük yayınlanan gazetede ilan edilerek yapılan bu kadirşinaslığın duyurulmasını istemiştir.

İkinci belgemizde ise bu kez tam tersine Trabzon’dan Erzurum’a sevk edilen muhacirlerin buradan Şiran yolu ile Alucra’ya geldikleri ve buradan da Sivas ve Yozgat’a götürülmek istendiği anlaşılmaktadır.

Burada dikkat çeken husus ise bazı detayların belirtilmiş olmasıdır. Şöyle ki Alucra’ya gelen Nogay Tatarı muhacirlerin 113 hane olduğu belirtilmektedir ki,  bir haneyi 5’le çarparsak bu da 600 civarında kişiye ulaşmaktadır. Yine bunların 1600 davar ve sığırının yanlarında getirildiği ve bu hayvanların Alucra’ya gelirken yol üzerinde bulunan bir köyün 46 koruluk ekili yeri ile 55 arabalık çayırını yedikleri bu nedenle ahali ile aralarında huzursuzluk yaşandığı anlaşılmaktadır.

Belirtilen yerin Alucra’dan önce olması eski yolun Zıhar Köyü üzerinden geldiği düşünüldüğünde Zıhar, Çakmanus, Feygas, Karabörk, Pirilli ve Mezmek köylerinden birinin olması gerektiğini düşündürüyor. Ancak zarar gören çayırlardan bahsedilince Karabörk ve Mezmek köylerinde çayırlık alanların bulunması bu köylerimizin olabileceği ihtimalini kuvvetlendirmektedir.

Bu durum muhacir kafilesinin Alucra merkezine gelmesiyle de devam etmiş burada kendilerine iane yardımı yapılmasını isteyen kafile yetkilileri fırınları yağmalamakla tehdit etmiştir. Kendileriyle yapılan görüşmelerde kafileyi sakinleştiren yetkililer bunlara 30 araba ve 333 hayvanat vererek yola devam etmelerini sağlamıştır. Tüm bu sürecin bir anda gerçekleşmemiş olduğu düşünüldüğünde Alucra’da bir süre sıkıntılı durum yaşanmış olabilir.

Zira muhacirlerin sağa sola zarar vermemeleri için kolluk güçlerinde kontrol altında tutulduğu da belgelerde belirtilmiştir. İlaveten başlarında sevk memuru olmadan seyahat eden kafilenin geçtikleri her yerde aynı durumun yaşanacağı uyarısı yapılarak kafileye nezaret edecek memur görevlendirilmesi uyarısı da yapılmıştır.

Belgelerin okunmasındaki katkılarından dolayı Osmanlıca Tarih Edebiyat Grubu üyelerinden Hüseyin Dağ, Aşiyan Sahaf Etem Çoşkun, Ahmet Yadi, İbrahim Yıldırım, Osmanlıca Çeviri, Özden Aydın, Mustafa Kuzucuk, Abdulbâki Özer, Nihat Özyılmaz, Muhammed Emin Ünal, Hafize Bozkurt, Ayşe Kaviloğlu ve Zeynep Gündoğan’a çok teşekkür ederim.

Saygılarımla,

Murat D.Tosun

Fon Kodu: A.}MKT.NZD. Dosya: 395, Gömlek No: 74, Tarihi: 1278 B 27 (28 Ocak 1862), Konu Özeti: Trabzon’dan Samsun’a gelmiş olan muhacirlerden ekserisinin Sivas’a gönderildiği geriye kalanının ise münasip köylere musafereten yerleştirildiği.image002

Muhacir Komisyonu Riyaset-i Celilesine

Bu def’a Trabzon’dan Samsun’a gitmiş olan muhacirlerden ekserisinin Sivas’a gönderildiği ve küsurunun dahi hala evvel bahara değin münasib karyelere musaferet suretiyle yerleştirildiği ifadesine dair Canik mutasarrıfı saadetlü paşa hazretlerinin sürûr-ı tahriratı manzûr-ı vâlâları buyurulmak üzere leffen irsal kılınmış olduğu beyanıyla tezkire.

B.O.A. Fon Kodu: A.}MKT.NZD. Dosya No: 419, Gömlek No: 99, Tarihi: 1278 Za 20 (19 Mayıs 1862), Konusu:  Karahisar-ı Şarki’deki muhacirler için yapılan masrafların Aksehir-i Abât, Alucra ve Mindeval kazaları ahalisince karşılanmasının ceride-i mahsusa’ya kaydedildiği.image003

Pîşgâh-ı âlî-i cenâb-ı vekâlet-penâhîye mazbatadır.

Cenâb-ı imâret-bahşâ-yı memâlik ü aktâr cellet zâtühu ani’l-evhâm ve’l-efkâr zât-ı şevket-simât-ı hazret-i şâhâneyi mâkerâ leyâlî ve’l-eshâr revnak-efzâ-yı taht ü dîhîm-i cevher-nisâr ve zıll-ı zalîl-i ma‘delete leyl-i şâhânelerin mefârık-ı teba‘a ve zîr-i resânda dâ’im ve ber-karâr eylesün. Zîr-i cenâh-ı müstelzimü’l-felâh-ı Devlet-i aliyye-i ebediyyü’l-karâradehalet ve dirâyetde neyl-i maksad-ı feyz-necât ve selâmet arzûsuyla Samsun iskelesine çıkup bâ-irâde-i seniyye Erzurum eyâletinde kâ’in Muş sancağında îvâ vü iskân olunmak üzere sevk ü i‘zâm olunan Nogay ve Çerkes ve kabâ’il-i muhtelifeden Karahisâr-ı Şarkî sancağında kâ’in Akşehirâbâd ve Alucra ve Mindaval kazâlarından Erzurum eyâletinehem-hudûd olan Şîran kazâsına kadar refte refte imrâr olunan muhâcirînin rükûb ve emvâl ve eşyâlarının nakline verilen hayvânât ve araba ucurâtıyla nân-ı azîz ta‘yînâtlarına ve ba‘zıvefiyâtlarının techîz ve tekfîn ve mesârıfât-ı sâ’irelerine mezkûr Akşehirâbâd kazâsı ahâlîsi tarafından verilen meblağın yekûnu yirmi beş bin yediyüz on iki ve Alucra ve Mindeval kazâlarının dokuz bin beş yüz altmış altı buçuk guruş ki, cem‘an otuz beş bin iki yüz yetmiş sekiz buçuk guruşa bâliğ olup eğerçe mesârıf-ı merkūmenin leffen ve merhameten mahallerimâl sandıklarından i‘tâsı ol vakit şeref-vürûd eden emr-nâme-i sâmî ve matbû‘ ta‘lîmât iktizâsından ise de muhâcirîn-i merkūme hakkında hurmet ve ri‘âyet ve levâzım-ı mihmân-nüvâzîve müsâferetlerine gayret ve i‘ânet cümleye ferâ’ize-i zimmet bulunduğuna mebnî ba‘zı emsâli vechile zikr olunan Akşehirâbâd ve Alucra ve Mindaval kazâları ahâlîsi dahi bir hıdmet-imüftehare olmak üzere mebâliğ-i mezkûreyi hazîne-i celîleye terk ve teberru‘ eylediklerini mutazammın meclis-i âcizânemize bâlâsı defterlü birer kıt‘a mazbata-i umûmiyye i‘‘tâ ve keyfiyetin arz ü inhâsı niyâz ve istid‘â etmeleriyle ahâlî-i merkūmenin is‘âf-ı mes’ûlleri muvâfık-ı irâde-i aliyye-i sadâret-penâhîleri buyurulduğu hâlde kendilerine mûris-i ibtihâc ve mefharet olmak üzere sûret-i halde Takvîm-i Vekāyi‘ ve Cerîde-i Havâdis’e derc ü i‘lân kılınması husûsuna müsâ‘ade-i inâyet-âde-i vekâlet-penâhîleri sezâvâr buyurulmak husûsundaterkīm-i mazbata-i âcizânemize ibtidâr kılınmağın ol bâbda ve her hâlde emr ü fermân hazret-i men-lehü’l-emrindir.

(Mühürler)image004

Muhacirin Komisyonu Riyaset-i Celilesine

Devletlü Efendim Hazretleri,

Karahisar-i Şarki havalisine gönderilmiş olan muhacirinin levazımatına sarf olunan mebaliğin Akşehirâbad ve Alucra ve Mindeval kazaları ahalisi tarafından bir hizmet-i müftehire olmak üzere hazine-i celileye terk ü teberru’ olunduğu beyanıyla bazı ifadeye havi liva-i mezkûr meclisinin tevarüd iden mazbatası manzûr-ı vâlâları buyurulmak içün leffen irsal kılınmağla ve bu babda Maliye Nezaret-i Celilesine dahi vürûd idüb ba tezkere Bâb-ı Âliye gönderilmiş olan diğer mazbata üzerine mahalline tahrirat yazdırılarak keyfiyet Takvim-i Ceride ile i’lân itdirilmek üzere bulunmağla icabının icrası menut-ı himmet-i vâlâlarıdır. Fi 18 Zilkade sene 1278

Maruz-i çaker-i kemineleridir ki,

Hâme pirâ-yı takdim ve tevkir olan işbu fermannâme-i âli-i cenâb-ı sadâretpenâhileri ve melfuf mazbata mü’eddâsı rehin-i ikan-ı çakerânem olmuş ve mazbata-i mezkûre komisyonca dahi ceride-i mahsusasına kayd ettirilerek iade ve takdimine mücaseret kılınmış olmakla ol-babda emr ü ferman hazret-i men-leh’ül emrindir. Fi 19 Zilkade sene 1278 Bende İzzetimage005

Muhacir Komisyonu Riyaset-i Celilesine

Karahisar-i Şarki havalisine gönderilmiş olan muhacirinin levazımatına sarf olunan mebaliğin Akşehirâbad ve Alucra ve Mindeval kazaları ahalisi tarafından bir hizmet-i müftehire (öğünülecek hizmet) olmak üzere hazine-i celileye terk ü teberrük beyanıyla bazı ifadeye havi liva-i mezkûr meclisinin tevarüd iden mazbatası manzur-ı vâlâları buyurulmak içün leffen irsal kılınmağla ve bu babda Maliye Nezaret-i Celilesine vürûd idüb ba tezkere Bab-ı Âliye gönderilmiş olan diğer mazbata üzerine mahalline tahrirat yazuvirilerek (yazı yazılarak) keyfiyet Takvim-i Ceride ile ilan itdirilmek üzere bu makule icabının icrası menut-ı himmet-i vâlâlarıdır.

Fon Kodu: MVL, Dosya No: 633, Gömlek No: 51, Tarihi 1279 S 03 (31 Temmuz 1862), Konu Özeti: Yozgad ve Sivas’a iskân edilmek üzere Alucra’ya kadar gelen muhacirine yevmiye ve tâyinat verilmesi (17. Anadolu).image006

image007

image008

Bi-mennihî Teâlâ

Pişgâh-ı Meali İktinâh-ı (bir işin aslını esasını araştıran) Cenâb-ı Vekâletpenâhiye  Mazbata-i Müstmendânemizdir (hacetimizdir)

An Meclis Liva-i Karahisar-i Şarki 1277 (Karahisar-i Şarki Livası Meclisinden 1277)

Meclis-i Vâlâya Fi 17 Muharrem sene 279 Numru 1

Kayd şod Recep 19 / Yozgad ve Sivas’a emirnâme kendisine dahi cevab.

Emr-nâme-i sâmi yazılmışdır. Fi 3 Safer sene (1)279image010

Pişgâh-ı Âli-i Cenab-ı Vekâletpenâhiye

Mühür/Meclis-i Liva Karahisar-i Şarki

Ba-irâde-i seniye Yozgat ve Sivas Sancaklarında ebva’ ve iskân üzere Erzurum tarafından ricat etmiş olan Nogay Tatarı kabilesinden kafile-i evvel olmak üzere bu kere Erzurum Valisi Devletlü Hayreddin.Paşa Hazretlerinin buyuruldusuyla Karahisar-i Şarki kazalarından Alucra kazasına gelmiş olan yüz on üç hanenin üzerlerinde sevk me’muru olmadığından ve zaten terbiyesiz (düzensiz) ve serkeş (dağınık, itaatsiz) adamlar olduğundan kaza-i mezbûrun yol üzeri bulunan kurasında kırk altı koruluk mezruat (ekili yerler) ve elli beş arabalık çayırlarını kendü malları olan bin altı yüz res (baş) mikdarı davar ve sığırlarına yedirmiş ve sair cihetle rencide ve taaddi (zulüm) eylemiş oldukları kaza-i mezbûr meclisinden ba-mazbata inha olunub çend ruz sonraca (birkaç gün sonra) kabile-i mezkûre nefs-i kasabaya duhul olmuş olmalarıyla bunlara hazirunda riayet ve hürmet ve esbâb-ı seferiyelerinin ikmaliyle hüsn-i imrarları hakkında mukaddem ve muahher şeref-varid iden o emr-nâme-i sâmiye iktizâ-yı âlisince ârâm ve biteviye edecek birilerinin ve iktiza eden (gereken) araba ve hayvanat tedarik ve hüsn-i imrarları (geçirmek, mürur ettirmek) esbâbına teşebbüs olunmuş ise de ta’yinatının hakkında bir güna irâde-i seniyye ve vali-i müşarün-ileyhden verilmiş olmadığı buyurulubda dahi sarahat (açıklık) görülemeyüb esbâb-ı mürur’iyelerinin ikmali iş’arından ibaret bulunmuş idiğünden ta’yinat verilmesine cü’ret olunamayacağı içerilerinde Türkçe bilen ve ilerü gelenlerine ifade olundukda havale-i sem’ (dinlemek) ve itibar etmeyüb ta’yinat talebinde ısrar vermiş ve verilmediği halde çarşuda etimekçi dükkânlarını yağma edecekleri rûş-ı hal u kallerinden (sözlerinden) istidlâl olunmağla (delil getirmek, anlaşılmak) ref’an li’l-fesâd fukarasına dört gün öğünlerinde yarımşar kıyye nan-ı aziz ta’yinatı i’tasıyla iskân ve sâye-i seniyye-i şâhânede otuz aded araba ve üç yüz otuz üç hayvanat verilerek kazadan kazaya imrar (geçirmek, mürur ettirmek) ve savb-ı me’mûrelerine imrarlarıçün dahi işar olunub burada ikâmetleri müddetince zaptiye nezaretiyle zararlarından tevakki olunmuş (korunulmuş) ise de etraf-ı şehirde olan mezruat (ekili olan yerler) ve çayırların bazılarını hayvanat-ı mezkûrelerine yedirmiş olmalarına nazaran ilerü kazalar ahalisi dahi hasardide olacağından ve bundan sonra gelecek kabail dahi zabıtasız ve başı boş gelüb geçecekleri zahir ve bedihi (görünen, aşikâr) olmakla mücerred beyân-ı hal ma’rızında (arz olunan makam) takdim-i mazbata-i acizanemize ictisar kılındı ol-babda ve her-halde emr ü ferman hazret-i men-leh’ül emrindir.

 image012

Fi 2 Muharrem sene (1)279 E’d-dâi-i Naib

Bende Kaymakam Liva-i Karahisar-i Şarki Es-Seyyid Mehmed Kâmil

Reklamlar

About Murat Dursun Tosun

30.07.1961 tarihinde İstanbul'da doğdu. İlkokulu ve Ortaokulu Çeliktepe'de okudu. Liseyi ise, Gültepe Endüstri Meslek Lisesinde 1977 yılında tamamladı. 27 Mart 1978 tarihinde İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nde 17 yaşındayken sözleşmeli teknisyen olarak göreve başladı. 1981–82 yılları arasında askerlik görevini yaptı. 1983 yılında tekrar sözleşmeli teknisyen olarak AKM'de göreve başladı. 1984 yılında çıkan bir Kanun'dan yararlanarak Memuriyete geçti. 1990 yılında girdiği ÖSYM sınavı neticesi Açık Öğretim Fakültesi'ne kayıt yaptırdı ve 1994 yılında mezun oldu. Akabinde Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü İşletme Bölümünde Yüksek Lisans Hakkı kazandı ve 3 yıllık eğitimden sonra 1997 yılında Bilim Uzmanı olarak mezun oldu. İş hayatında ise,13 yıllık teknik hizmet çalışmasından sonra Emniyet ve Bakım Şef Yardımcısı, Sivil Savunma Amiri, Fiziki Güvenlik Amiri görevlerinde bulundu. 1997 yılında Şube Müdürü oldu. 1998'den sonra İdari ve Mali İşler ile Güvenlik Şube Müdürlüğü görevlerinde bulundu.Aynı zamanda 7 yıl süre ile Beyoğlu İstiklal Caddesinde bulunan ve 4/5'inden fazlası Maliye Hazinesine ait olan 54 bağımsız bölümlü Kastel İs Merkezi'nde (Atlas Pasajı) kamu adına yöneticilik yaptı. 2005–2006 hac döneminde eşiyle birlikte hacca gitti ve geldikten sonra Nisan 2006'da emekliye ayrıldı. Bloğunda yayınlanmış 1200’ün üzerinde çalışması vardır. Çeçenzade Hacı Hasan Paşa’nın Hayatı (225 sayfa), Çağırgan Baba Es-Seyyid İsmail Hakkı Çağırgan Veli (206 sayfa) , Arşiv Belgelerinde Mindeval-Çamoluk Tarihi (584 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alucra-Alucra Tarihi (690 sayfa), Alucra’nın Emektar Şahsiyetleri-İz Bırakanlar (35 sayfa), Arşiv Belgelerinde Karahisar-i Şarki-Şebinkarahisar Tarihi (914 sayfa), Arşiv Belgelerinde Anadolu'ya Kafkas Göçleri İskânları Köle ve Cariyelik Sorunu (449 sayfa), Kethüdazâde Mehmet Emin Ağa-Tirebolu Voyvodası ve Şebinkarahisar Kaymakamı (630 sayfa), Halepli Bir Osmanlı Paşası Mellahzâde Mehmed Mer'i Paşa Hayatı ve Hatırlattıkları (268 sayfa), Ermeni Olaylarının Gelişimi ve Şebinkarahisar'da Yaşananlar (2 Cilt, 1263 sayfa), Suşehri Tarihi Yazılarım (497 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alaplı (404 sayfa), Kasımpaşa Tarihi Yazılarım (326 sayfa) ve Alucra Gürbulak Köyü Nam-ı Diğer Feygas, Hanuk Şeyh Mehmed (260 sayfa), Osmanlıca Arşiv Belgelerinde Gümüşhane Yaşananlar ve Ayrıntıları 1695-1928 (2 cilt 1100 sayfa) isimli basılı 15 kitabı bulunmaktadır. Yaklaşık 8 senedir Naht (Hatt-ı Ahşap) sanatıyla da ilgilenmekte olup, 2 kez İstanbul'da 1 kez Şebinkarahisar'da 1 kez de Alucra'da sergi açmıştır. 2015 yılı yaz döneminde Şebinkarahisar Halk Eğitim Merkezinde Naht (Hatt-ı Ahşap) kursu verdi.
Bu yazı Alucra Tarihi, Osmanlı Tarihi içinde yayınlandı ve , , , , , , , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s