SULTAN DÖRDÜNCÜ MURAD’IN ERMENİ HACİK’İN DEDELERİNE VERDİĞİ VERGİ MUAFİYETİ

 

Tevafuken incelediğimiz bu belge çok önemli bir belgedir. Zira verilen muafiyetten çok veriliş nedeni çok önemlidir. Bu önem de çok manidar detaylar barındırmaktadır. Belgemiz 1899 tarihli olmasına karşın yüzlerce yıllık geçmişi ilgilendirmekte ve günümüze taşımaktadır.

Belge sıradan bir belge değil, bir Şûrâ-yı Devlet (Danıştay) kararıdır. Belge Bitlis’in Adilcevaz kazasında sakin Ermeni Hacik ve arkadaşlarının verdiği dilekçe üzerine alınmıştır. Belgedeki ifadede İmam Ali Kerremallahû Veche Efendimiz Hazretlerinin cerrahlık hidmet-i aliyyelerinde bulunmuş olan zimminin ve evlad-ı evladinin devamlı olarak bütün vergilerden muaf olduklarına dair Sultan Murad Han Rabi’ (Dördüncü Murad Han) Hazretleri tarafından bir ferman verildiği belirtilmektedir.

Söz konusu ferman 1842-1843’de yenilenmiş ise de sahipleri tarafından zayi’ edildiğinden yeniden verilmesi istenilmiştir. Bunun üzerine Şûrâ-yı Devlet komisyonu toplanmış ve konuyu müzakere etmiştir. Yapılan değerlendirmede söz konusu iddianın kaydı bulunmuş ve Hacik’in ailesinin bu muafiyetten senelerdir yararlandığı anlaşılmıştır. İlaveten

Hacik ve arkadaşlarının Hazreti Ali’ye hizmette bulunan adamın sülalesinden bulunduğu anlaşıldığından kütüb-i mu’tebere-i siyerde bu konuda açıklık olmamasına karşın vaktiyle Padişah tarafından verilen ferman-ı âlilerin neye dayandıkları neyi senet kabul edildikleri esasen bilinememesine rağmen Padişahın iradesinin tecellisi olan ve sebeb göstermeye ihtiyacı olmayan ferman-ı âlilerin bir şeye dayandığından hareketle bunların araştırılmasına gerek olmadığı belirtilerek Sultan Murad Han Rabi’ Hazretleri tarafından verilen muafiyetin tasdikinin icap edeceği belirtilmiştir.

Görüldüğü gibi belgede öne çıkan iki husus bulunmaktadır. Birincisi Hazreti Ali’ye cerrahi hizmet vermiş olan bir Ermeni doktor olduğudur. Diğeri de Hazreti Ali’ye hizmet verdiği için bu hizmette bulunan ermeni cerrahın ondan sonra gelen bütün nesline tanınan vergi muafiyetidir. Bu da Osmanlı’nın Hazreti Peygamberin amcasının oğlu aynı zamanda damadı ve Dördüncü İslam Halifesi ve “Ehli Beyt”in nüvesi olması nedeniyle Hazreti Ali’ye duyduğu derin saygının en güzel ifadesidir. Sen ki ona hizmet ettin biz de senin neslini koruruz, kollarız denilmiştir.

Belgenin okunmasındaki katkılarından dolayı Osmanlıca Tarih Edebiyat Grubu üyelerinden Hüseyin Dağ, Zafer Şık, Ali Özgür, Mesut Kartal ve Ehlibeyt Bendesi’ne çok teşekkür ederim.

Saygılarımla,

Murat D. Tosun

Arşiv Fon Kodu: MV. Dosya No: 98 1, Gömlek No: 24, Tarihi: 6 R 1317 (14 Ağustos 1899), Konusu: Dördüncü Murad tarafından bi’l-cümle tekâlif-i miriyyeden muafiyet verilen Tarha Familyası efradından Ermeni Hacik ve rüfekasının âşâr-ı şer’iyyeden dahi muafiyetlerine dair.image002

Meclis-i vükela müzakeratına mahsus zabıt varakasıdır.

Hazır bulunan zevat-ı fihamın (itibar ve nüfuz sahibi kişiler) esamisi

Müzakere olunan mevâdda (hususlara) müteallik varakanın nev’iyle hülâsa-i meâli evrak odasınca olan numerosu ve meclisçe havâlesi tarihi ve melfufâtı dahi kaç kıt’a olduğu.

Hülasa-i Meâli

Bâ-ferman-ı hümayun bi’l-cümle tekâlif-i miriyyeden muaf olunduklarından bahisle âşâr-ı şer’iden dahi muaf tutulmaları hakkında Âdilcevaz kazası sekenesinden Talha familyası efradından ve Ermeni Milletinden Hacik ve rüfekası (arkadaşları) taraflarından vaki olan istid’â ve ol-babda maliye nezaretiyle cereyan eden muhabere üzerine Şûrâ-yı Devlet’e melfuf maliye dairesinden kaleme alınan 14 Safer Sene 1312 tarihli mazbata okundu.

Kararı

Zikr olunan mazbatada İmam Ali Kerremallahû Veche Efendimiz Hazretlerinin cerrahlık hidmet-i aliyyelerinde bulunmuş olan zimminin ve evlad-ı evladinin ile’l-inkiraz (devamlı olarak) cizye-i cüziye ve ispenç ve avârız-ı divaniye ve tekâlif-i arifeden muafiyetini mutazammın muafiyetname verilüb ahiran Sultan Murad Han Rabi’ (Dördüncü Murad Han) Hazretleri zamanında verilen fermân-ı âli ile de muafiyet-i mezkûre te’yid olunduğu kayden anlaşılmış ve zikr olunan fermân-ı âlinin 11 Zilkade Sene (12)58 tarihinde zayi’den diğeri dahi i’ta edilmiş ve merkum Hacik ve rüfekası hidmet-i âliyye-i mezburede bulunan adamın sülalesinden bulunmuş olub eğerci merkûmun hidmeti âliyye-i mezkûrede bulunduğuna dair kütüb-i mu’tebere-i siyerde serahat (açıklık) olmadığına ve binaenaleyh selâtin-i izam hazerâtı caniblerinden verilen ferman-ı âlilerin müstenid oldukları (dayandıkları, senet kabul edildikleri) esasen bilinemediğine nazaran ne yapılmak lazım geleceği maliye nezaretinden istifsâr edilmekte (sorulmakta) ise de azade-i ta’lil olan (sebeb göstermeye ihtiyacı olmayan) ferman-ı âlilerin müstenid (dayanmış, bir şeye isnat edilmiş) oldukları esasların taharrisine (araştırılmasına) mahal olmayub çünki Sultan Murad Han Rabi’ Hazretleri tarafından işbu muafiyetin tasdiki elbet bir esas-ı sahih ve makbule müstenid (dayanacağı, bağlı olacağı) olacağı gibi bu misillü yadigâr eslâfın (seleflerin, geçmişlerin) muhafazasıyla şân-ı saltanat icabından bulunduğu cihetle mezkûr familya hakkında salifü’l-beyan o emr-i âliye tevfikan icra-yı muamele olunması dermeyân kılınmış ve bu suret münâsib görünmüş olmağla mucibince ifa-yı muktezasının Van vilayetine tebliğinin dâhiliye nezaretine havalesi ve maliye nezaretine de malumat i’tası tensib olundu.

 

 

Reklamlar

About Murat Dursun Tosun

30.07.1961 tarihinde İstanbul'da doğdu. İlkokulu ve Ortaokulu Çeliktepe'de okudu. Liseyi ise, Gültepe Endüstri Meslek Lisesinde 1977 yılında tamamladı. 27 Mart 1978 tarihinde İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nde 17 yaşındayken sözleşmeli teknisyen olarak göreve başladı. 1981–82 yılları arasında askerlik görevini yaptı. 1983 yılında tekrar sözleşmeli teknisyen olarak AKM'de göreve başladı. 1984 yılında çıkan bir Kanun'dan yararlanarak Memuriyete geçti. 1990 yılında girdiği ÖSYM sınavı neticesi Açık Öğretim Fakültesi'ne kayıt yaptırdı ve 1994 yılında mezun oldu. Akabinde Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü İşletme Bölümünde Yüksek Lisans Hakkı kazandı ve 3 yıllık eğitimden sonra 1997 yılında Bilim Uzmanı olarak mezun oldu. İş hayatında ise,13 yıllık teknik hizmet çalışmasından sonra Emniyet ve Bakım Şef Yardımcısı, Sivil Savunma Amiri, Fiziki Güvenlik Amiri görevlerinde bulundu. 1997 yılında Şube Müdürü oldu. 1998'den sonra İdari ve Mali İşler ile Güvenlik Şube Müdürlüğü görevlerinde bulundu.Aynı zamanda 7 yıl süre ile Beyoğlu İstiklal Caddesinde bulunan ve 4/5'inden fazlası Maliye Hazinesine ait olan 54 bağımsız bölümlü Kastel İs Merkezi'nde (Atlas Pasajı) kamu adına yöneticilik yaptı. 2005–2006 hac döneminde eşiyle birlikte hacca gitti ve geldikten sonra Nisan 2006'da emekliye ayrıldı. Bloğunda yayınlanmış 1200’ün üzerinde çalışması vardır. Çeçenzade Hacı Hasan Paşa’nın Hayatı (225 sayfa), Çağırgan Baba Es-Seyyid İsmail Hakkı Çağırgan Veli (206 sayfa) , Arşiv Belgelerinde Mindeval-Çamoluk Tarihi (584 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alucra-Alucra Tarihi (690 sayfa), Alucra’nın Emektar Şahsiyetleri-İz Bırakanlar (35 sayfa), Arşiv Belgelerinde Karahisar-i Şarki-Şebinkarahisar Tarihi (914 sayfa), Arşiv Belgelerinde Anadolu'ya Kafkas Göçleri İskânları Köle ve Cariyelik Sorunu (449 sayfa), Kethüdazâde Mehmet Emin Ağa-Tirebolu Voyvodası ve Şebinkarahisar Kaymakamı (630 sayfa), Halepli Bir Osmanlı Paşası Mellahzâde Mehmed Mer'i Paşa Hayatı ve Hatırlattıkları (268 sayfa), Ermeni Olaylarının Gelişimi ve Şebinkarahisar'da Yaşananlar (2 Cilt, 1263 sayfa), Suşehri Tarihi Yazılarım (497 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alaplı (404 sayfa), Kasımpaşa Tarihi Yazılarım (326 sayfa) ve Alucra Gürbulak Köyü Nam-ı Diğer Feygas, Hanuk Şeyh Mehmed (260 sayfa), Osmanlıca Arşiv Belgelerinde Gümüşhane Yaşananlar ve Ayrıntıları 1695-1928 (2 cilt 1100 sayfa) isimli basılı 15 kitabı bulunmaktadır. Yaklaşık 8 senedir Naht (Hatt-ı Ahşap) sanatıyla da ilgilenmekte olup, 2 kez İstanbul'da 1 kez Şebinkarahisar'da 1 kez de Alucra'da sergi açmıştır. 2015 yılı yaz döneminde Şebinkarahisar Halk Eğitim Merkezinde Naht (Hatt-ı Ahşap) kursu verdi.
Bu yazı Osmanlı Tarihi içinde yayınlandı ve , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s