1904 YILINDA TAMZARALI ERMENİ KADIN VE ÇOCUKLARININ ÇALIŞMAK İÇİN İSTANBUL VE İZMİR’E GİTMEK İSTEMELERİ

 

Bu konuyla bağlantılı olarak daha önce de belgeler okumuştuk. Ancak bu kez okunan belgeler önceki okunanların gerekçesiyle ilgilidir.

https://muratdursuntosun.wordpress.com/2014/09/21/1904de-ermeni-kadin-ve-cocuklarinin-istanbula-gelmek-istemeleri/

Belgelere göre 1904 yılında Şebinkarahisarın Tamza köyünde yaşayan Ermeniler bu köyde yaygın olarak imal edilen Tamzara Dokumasında kullandıkları ipliklerin fiyatları yükseldi tezgahlarımızı çalıştıramıyor dolayısıyla üretim yapamıyoruz diyerek kadın ve çocuklarını hükümet konağı önünde gösteri yapmaya yollamışlardır.

Talepleri de ya ucuz fiyatla iplik temin etmemeizi kolaylaştırın ya da İstanbul ve İzmir gibi yerlere gitmemeize izin istemektir. Ancak yaılan değerlendirmede İstanbul yani Der-saadet dışındaki yerlere gitmenin serbest olduğu, bunun yanında sanatkarlar ile tüccarların da seyahatlerinin serbest olduğu ancak, vasıfsız elemanların amele olarak İzmir gibi kentlerde toplanmasının burada yoğun olarak bulunan Girit’li muhacirlerin de işini engellediği belirtilmiştir. Ayrıca iş bulamayan kişilerin sefalet çektiği ve gayr-i meşru işlere tevessül ettiği de değerlendirilmiştir.

Öte yandan belgelerin satır aralarında Tamzara’da dokumada pamuk ipliğinin de kullanıldığı dokunan ve üretilen ürünlerin elbezi, havlu ve peştamal dokunduğunun belirtilmiş olması da dikkat çekicidir. Bununla birlikte şehirdeki tüccarların gayr-i Müslimlerden ve özellikle Ermenilerden oluşuyor olması da iplik fiyatlarındaki yükselmenin bunlar tarafından manipüle edildiğini göstermektedir ki bu da oldukça manidardır.

Belgenin okunmasındaki katkılarından dolayı Osmanlıca Tarih Edebiyat Grubu üyelerinden Zafer Şık, Ersin Üçdemir, Haydar Egesel, Cavag Ugh, Muhammed Özler, Turan Kılıçaslan, Ömer Faruk Gedik, Yılmaz Akçaalan, Abhaz Hasan, Mehmet Kahramanolu ve Rümeysa Odabaş’a çok teşekkür ederim.

Saygılarımla,

Murat Dursun Tosun

Arşiv Fon Kodu: DH.TMİK.M, Dosya No: 174, Gömlek No:32, Tarihi: 1 Haziran 1320 (14 Haziran 1904), Konusu: Tamzaralı Ermeni dokumacıların iplik fiyatlarının pahalı olduğunu beyan ederek hükümet konağı önünde gösteri yapmaları.image002

Mabeyn-i hümâyun Cenâb-ı Mülükâne Baş Kitabet Celilesine

Fi 29 Ra Sene (1)322 ve fi 1 Haziran Sene (1)320 (14 Haziran 1904)

Bir hayli Ermeni nisvan ve sıbyanının Karahisar hükümet dairesine toplanarak pamuk fiyatının terfisi cihetle (yükselmesi nedeniyle) destgahları muattal (tezgâhları boş) ve kendileri aç kaldıklarının temin-i maişetleri esbabının istikmalini (geçimlerinin temininin sağlanmasını) istid’a ettikleri ve maksadları Ermenilerin sevahil-i şahaneye (sahil memleketlerine) azimetlerine aid memnu’iyyetin ref’ini (yasağın kaldırılmasını) niyazdan ibaret bulunduğu mutasarrıflıkdan iş’ar kılındığı ve teşrih-i maksada (maksadını açıklamaya) bile muktedir olmayan böyle bir takım nisvan ve sıbyanın (kadın ve çocukların) velileri canibinden sevki yolsuz olarak polis idaresince iltizam basiretle ba’de-ezin tekrarına meydan verilmemesi ve tedabir-i lazımenin ittihaz kılınması zımnında cevaben vesaya-yı mukteziye ifa edildiği Sivas vilayetinden 29 Mayıs Sene (1)320 tarihiyle alınan ve bir sureti leffen takdim kılınan telgrafnamede bildirilmişdir. Karahisara iki saat mesafede ve Tamzara namındaki köyde bir hayli destgahlar olarak havlu ve peştamal gibi şeyler nesh (dokuma) ve imal edilmekde olub beyan olunan nisvan ve sıbyanların bu karye halkı olması melhuzda maa haza Ermenilerin icra-yı sanat ve te’min-i maişet içün vilayet-i şahane dahilinde  iyab ve zehabları (gidip gelmeleri) memnu’ (yasak) olmayub binaen-aleyh gidebiliyorlar. Şu kadar ki ahad ve efraddan hod-be-hod (kendi başlarına) Der-saadet’e gelmeleri taht-ı memnu’iyette (yasak ) bulunmasına göre mürur nizamnamesine (seyahat yönetmeliğine) tevfik-i (uygun) hareketle ber-vech-i marûz dahil-i memalik-i şahanede ticaret içün geşt ü güzar edebileceklerinden sevahil-i şahaneye (sahil memleketlerine) azimetle mevcudiyetine bahis olunan memnu’iyetden maksad neden ibaret olduğu vilayetden istifsar ve destgahların işlettirilmesi içün ihtiyaçları olan iplik ve sairenin tedariki emrinde teshilat-ı mümkine ifası dahi ilaveten izbar kılındığının tesri-i muamelat komisyonu ifadesiyle arz ve beyana ibtidar kılındı. Ol-babda.image004

Bâb-ı Âlî Daire-i Umur-ı Dahiliye Mektûbî Kalemi

Hüve

Sivas vilayetinden çekilen şifre telgrafname

Evvelisi gün Ermeni milletinden bir hayli nisvan ve etfal hükümet kapusunda toplanarak ihbaren pamuk fiyatının terfisi hasebiyle destgahları muattal ve kendileri aç kaldıklarından bahisle te’min-i maişetleri esbabının  istikmali istid’asında bulunmalarıyla derhal derhal tedabir-i lazıme icra olunmuş ve bit’tahkik maksadları Ermenilerin sevahil-i şahaneye azimetleri hakkındaki memnu’iyetin ref’-i (yasağın kaldırılması) niyazını taahhüdden ibaret idiğü anlaşılmış olduğuna dair şimdi Karahisar mutasarrıflığından bir şifre alındı. Vakıa ebvâb-ı hükümet (hükümet kapısı) her dâdhah (adalet isteyen) içün küşada ve me’murin-i devlet bunları hüsn-i istima’ (güzellikle dinlemeye) daima amade ise de teşri’-i maksada bile hakkıyla muktedir olamamak lazım gelen bir takım nisvan ve sıbyanın velileri canibinden sevk edilmeleri ve anlara ihtiyar-ı külfet müracaat ettirilmesi yolsuz olmakla beraber polis idarelerinin bu gibi tavsilat-ı adiyeden dahi derhal haberdar ve basir (basiret sahibi) ve vazifedaranı habir (haberdar) etmeleri vecibeden (görevden) bulunduğu cihetle bu-babda ba’de-ezin tekerrüre asla meydan verilmemesi lüzumu daha bazı vesayayı münasibe ilavesiyle cevaben tavsiye ve ihtar kılınmağla bera-yı malumat arz olunur. Suret-i iş’ardan dahi rehin-i ilm-i âlî buyurulacağı üzere tesri’vaki mülazadat havahan cihan olan asitan-ı asuman-ı şan-ı şahaneye lisan-ı etfal ve sıbyan ile bir nevi’ dehaletden ibaret görünmekde olmasına nazaran başkaca ne cihetle irade buyurulur ise hükm-i münifi infaz kılınır, ferman. Fi 29 Mayıs Sene (1)320 Sivas Valisi Reşid Arif        image006

Sivas Vilayet-i Âlîyyesine Şifre

Fi 1 Haziran (1)320 (14 Haziran 1904)

Cevap 29 Mayıs Sene (1)320 Ermenilerin sevahil-i şahâneye azimetlerinin memnu’iyeti (yasak olması) malum değildir. Yalnız Der’saadet’e gelmeleri memnu’ (yasak) olduğu gibi Bulgaristan’a azimetleri dahi bir aralık men’ edilmişdi. Şu halde mürur nizamnâmesinin tevfik-i hareket etmemek şurutuyla icra-yı sanat ve temin-i maişet zımnında sair teba-i cenab-ı mülükâne gibi Ermeniler dahi dahil-i memalik-i şahanede seyr ü sefer edebilirler. Binaen-aleyh bahs olunan memnu’iyetden (yasakdan) maksad ne olduğunun izahıyla beraber Karahisar’ın kurbundaki Tamzara karyesinde dest-mal (elbezi) ve saire gibi şeyler imal olunageldiği cihetle orada vaki’ destgahlar içün lazım gelen ipliğin tedariki hususunda teshilat-ı mümküne (gerekli kolaylık) ifası komisyon ifadesiyle beyan olunur ol-babda.image008

Bâb-ı Âlî Daire-i Umur Dahiliye Mektûbi Kalemi

Hüve

Karahisarca vuku’u bulan müracaat-ı maruzaya göre iş’arat-ı mezkûrenin hükmü yoksa tebligat-ı lazıme icra kılınmak içün emr-i sarih-i devletlerine intizar kılınmakda bulunduğu ve Tamzara’da lazım olacak ipliğin tedariki hususunun da teshilat-ı memlekete ikasının Karahisar Mutasarrıflığına bildirildiği maruzdur. Fi 4 Haziran Sene (1)320 Sivas Valisi Reşid Akif  image010

Bâb-ı Âlî Daire-i Umur-ı Dahiliye Mektûbî Kalemi

Hüve

Sivas vilayetinden gelen şifre telgraf

Cevap 1 Haziran Sene (1)320 Sivas havalisinden Ankara’ya giden Ermenilerin adedi bine karib (yakın) olub Ankara şimendüferinde şimdi yer olmamağla gideceklerin iş bulmakda düçar-ı müşkülat olacakları anlaşıldığı Ankara vilayetinden gelen 27 Mayıs Sene (1)319 tarihlü şifreli telgraf-namesinde beyan ve İzmir’de iş bulmak üzere buralardan bir çok Ermeni amele  gitmekde olub halbuki orada Girid ve mahal-i sa’ire muhacirininden bir hayli amele mevcud olduğu cihetle giden Ermeniler mevcudun ma’işetlerini tazyik etmekle beraber bir takımı da iş bulamayarak atalet ve sefaletde kalmakla suret-i gayr-i meşru’ada taharri-i maişet (maişet aramak) tasaddi etmekde (vuku’u bulmakda) olduklarından buna mahal kalmamak içün erbab-ı ticaret ve san’at müstesna (sanaat ve ticaret erbabı ayrı) olmak üzere amele makulesinin (vasıfsızların) İzmir’e gitmelerine müsaade olunmaması Aydın vilayet-i celilesinin 31 Teşrin-i-evvel Sene (1)318 tarihli ve dokuzyüzaltı numaralı tahriratında izbar ve icra-yı sanat ve temin-i maişet zımnında Anadolu vilayet-i şahanesi dahilinde geşt ü güzar etmek isteyenlere mümanaat olunmamakla beraber amele kesr ü hetk veya ahvali daimi şüphe görülen Ermenilerin şu aralık Rum ili vilayet-i şahanesine azimetlerine müsaade edilmemesi  27 Mayıs Sene (1)312 tarihli şifreli telgraf-name-i nezaret-penâhilerinde emr ü iş’ar buyurulmuş ve Trabzon’a gitmek üzere müracaat eden Sivas’lı bir Ermeni hakkında zabıta nezaret-i celilesinden cevaben varid olan 15 Mart Sene (1)316 tarihlü ve on numerolu tahriratda merkûmun oraya azimet-i vürudunda vapurun sevahil-i ecnebiyeye uğrayacağı der-kâr olmasıyla kendisinin Ermeni bulunması noktasından oraya gitmek münasip olamayacağı cihetle münasip suretde men’-i azimeti bildirilmiş olmasına binaen bu iş’aratın temdid ettiği daire dahilinde idare-i hal sudurunda şimdiye kadar muamele edilmekde idi. Şu halde ermenilerin mevaki’-i mezkureye de azimetleri irade buyurulduğu takdirde bi’t-tabi’ mütabaat kılınacağı (uyulacağı) ve esasen emr ü iş’ar buyurulduğu üzere memnu’iyyet-i resmiye (resmi yasak) mevzu’-ı olmadığına…

Reklamlar

About Murat Dursun Tosun

30.07.1961 tarihinde İstanbul'da doğdu. İlkokulu ve Ortaokulu Çeliktepe'de okudu. Liseyi ise, Gültepe Endüstri Meslek Lisesinde 1977 yılında tamamladı. 27 Mart 1978 tarihinde İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nde 17 yaşındayken sözleşmeli teknisyen olarak göreve başladı. 1981–82 yılları arasında askerlik görevini yaptı. 1983 yılında tekrar sözleşmeli teknisyen olarak AKM'de göreve başladı. 1984 yılında çıkan bir Kanun'dan yararlanarak Memuriyete geçti. 1990 yılında girdiği ÖSYM sınavı neticesi Açık Öğretim Fakültesi'ne kayıt yaptırdı ve 1994 yılında mezun oldu. Akabinde Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü İşletme Bölümünde Yüksek Lisans Hakkı kazandı ve 3 yıllık eğitimden sonra 1997 yılında Bilim Uzmanı olarak mezun oldu. İş hayatında ise,13 yıllık teknik hizmet çalışmasından sonra Emniyet ve Bakım Şef Yardımcısı, Sivil Savunma Amiri, Fiziki Güvenlik Amiri görevlerinde bulundu. 1997 yılında Şube Müdürü oldu. 1998'den sonra İdari ve Mali İşler ile Güvenlik Şube Müdürlüğü görevlerinde bulundu.Aynı zamanda 7 yıl süre ile Beyoğlu İstiklal Caddesinde bulunan ve 4/5'inden fazlası Maliye Hazinesine ait olan 54 bağımsız bölümlü Kastel İs Merkezi'nde (Atlas Pasajı) kamu adına yöneticilik yaptı. 2005–2006 hac döneminde eşiyle birlikte hacca gitti ve geldikten sonra Nisan 2006'da emekliye ayrıldı. Bloğunda yayınlanmış 1200’ün üzerinde çalışması vardır. Çeçenzade Hacı Hasan Paşa’nın Hayatı (225 sayfa), Çağırgan Baba Es-Seyyid İsmail Hakkı Çağırgan Veli (206 sayfa) , Arşiv Belgelerinde Mindeval-Çamoluk Tarihi (584 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alucra-Alucra Tarihi (690 sayfa), Alucra’nın Emektar Şahsiyetleri-İz Bırakanlar (35 sayfa), Arşiv Belgelerinde Karahisar-i Şarki-Şebinkarahisar Tarihi (914 sayfa), Arşiv Belgelerinde Anadolu'ya Kafkas Göçleri İskânları Köle ve Cariyelik Sorunu (449 sayfa), Kethüdazâde Mehmet Emin Ağa-Tirebolu Voyvodası ve Şebinkarahisar Kaymakamı (630 sayfa), Halepli Bir Osmanlı Paşası Mellahzâde Mehmed Mer'i Paşa Hayatı ve Hatırlattıkları (268 sayfa), Ermeni Olaylarının Gelişimi ve Şebinkarahisar'da Yaşananlar (2 Cilt, 1263 sayfa), Suşehri Tarihi Yazılarım (497 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alaplı (404 sayfa), Kasımpaşa Tarihi Yazılarım (326 sayfa) ve Alucra Gürbulak Köyü Nam-ı Diğer Feygas, Hanuk Şeyh Mehmed (260 sayfa), Osmanlıca Arşiv Belgelerinde Gümüşhane Yaşananlar ve Ayrıntıları 1695-1928 (2 cilt 1100 sayfa) isimli basılı 15 kitabı bulunmaktadır. Yaklaşık 8 senedir Naht (Hatt-ı Ahşap) sanatıyla da ilgilenmekte olup, 2 kez İstanbul'da 1 kez Şebinkarahisar'da 1 kez de Alucra'da sergi açmıştır. 2015 yılı yaz döneminde Şebinkarahisar Halk Eğitim Merkezinde Naht (Hatt-ı Ahşap) kursu verdi.
Bu yazı Osmanlı Tarihi, Şebinkarahisar Tarihi içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s