MERMER YUVARLAKLAR NAM-I DİĞER GÜLLE (GÜRLE)

image002

Bir zamanlar askeri alanda kullanılan toplar zamanına göre askeri üstünlük sağlayan en önemli icatlardandı. Şimdi kullanılan toplarla kıyaslandığında ilkel sayılsalar da her icatın bir başlangıç ve geliştirme aşaması olduğu unutulmamalıdır.

İşte zamanının modern icadı olan bu toplarda topun içindeki barutun patlatılmasıyla oluşan barut gazının etkisiyle hedefe fırlatılan mermer yuvarlak diye tabir olunan güllelerin kısa hikâyesini birkaç belgede inceleyeceğiz.

Hiç şüphesiz güllelerin metalden dökülmüş olanları olsa da özellikle donanmada kullanılanları dah çok taştan veya mermerden yuvarlanmış olanlarıydı. Bunların da kullanılan topun büyüklüğüne göre değişik çapta olanlarının olduğu bilinmektedir.

Güllelerin şimdiki top mermileri gibi gittiği yerde patlama özelliği olmadığından ancak vurduğu hedefte yıkıcı tahribat yapmakta ve savaş sırasında düşman askerine karşı kullanılmış ise öldürücü etkisi de olmaktaydı. Herşeye rağmen İstanbul surları da bu toplarla aşıldı, Caldıran Savaşı’nda da çok yararlılığı görüldü. Keza birçok sefere götürülerek kullanıldılar.

Kullanılan bu güllelerin yapımında ağırlıklı olarak mermerden yapılmış “mermer yuvarlaklar”, ”gülleler” kullanılmıştır. Bunların hazırlattırıldığı yerlerin başlıcalarından birinin de Marmara Adası’nda bulunan mermer ocakları olduğu ve bu iş için orada sürekli çalışan bir ekinin bulunduğu belgelerden anlaşılmaktadır. Girid adası da bu nevi yerlerdendir.

Söz konusu gülleler ücreti mukabili yaptırılarak Der-saadet’e getirilmektedir. Denizden nakliyat söz konusu olduğundan bunların bir nakliye masrafları söz konusu olmaktadır. Değişik zaman aralığındaki belgelerde taşçı ustası Mehmed’in adının geçiyor olması Marmara adasında bulunan mermer ocağının gediklilerinden olduğunu göstermektedir.

Belgelerin okunmasındaki katkılarından dolayı Osmanlıca Tarih Edebiyat Grubu üyelerinden Zafer Şık, Mehmet Kahramanoğlu, Mustafa Demirel, Abdullah Ertürk ve Mahire Yazar Kiremitçi’ye çok teşekkür ederim.

Saygılarımla,

Murat Dursun Tosun

muratdursuntosun@wordpress.com

image004

Arşiv Fon Kodu: C..BH.. Dosya No: 216, Gömlek No: 10088, Tarihi: 23 (Ra) 1192 (21 Nisan 1778), Konusu: Tersane lazımesi için Marmara’dan gelip teslim edilen 1213 mermer yuvarlağın gemi ücretinin verilmesi.

image006

Fi 23 (Ra) Rebiü’l-evvel 1192 (21 Nisan 1778)

Devletlü, inayetlü, merhametlü, sultanım hazretleri sağ olsun.

Arz-ı hal-i kullarıdır ki, Marmara’dan gelüb tersane-i âmire’ye teslim olunan mermer gürle dokuz yüz sekiz aded gürle beher adedi yirmi ikişer vakiyyeden üç yüz beş aded dahi beher adedi kırk dörder cem-i yekün bin ikiyüz on üç aded gürlenin nevl-i sefinesi (nakil masrafı) miriden matlub olunub (karşılanıp) ma’lum-ı devletleri buyuruldukda baş muhasebeden nevl-i sefine fiyatı kaydı derkenar olunub meblağ-ı mezkuru taraf-ı hazine-i âmireden ita buyurulmak babında ferman devletlü sultanım hazretlerinindir.

Bende Mehmed Ser-taşçı kulları  

Arşiv Fon Kodu: C..BH.. Dosya No: 190, Gömlek No: 8918, Tarihi: 17 (S) Safer 1213 (31 Temmuz 1798), Konusu: Donanma için Marmara’dan Tersane Taşçıbaşısı Mehmed Kalfa marifeti ile kestirilen 7400 mermer güllenin imaliye ücretinin verilmesi.

image008

Tersane-i âmire ve donanma-yı hümâyun kalyonları toplarına iktiza eden (gereken) mermer yuvarlağın mevcudu olmayub (bittiğinden) bundan akdemce (bundan önce) lüzumu mikdarı ve çapları üzere yedi bin dörtyüz aded dane-i mermer yuvarlak Marmara’da tersane-i âmire taşçısı Mehmed Kalfa marifetiyle imal ve irsal-i tersane olunmak (tersaneye yollanmak) içün ba-emr-i âli merkûm Mehmed kalfa tayin ve mahalline vusul ve emr-i âli mahfel-i şer’de feth ve kıraat olundukda cümlesi mem’an ve ta’aten vazife-i merasimini eğerci eda edüb ancak matlub olunan mermer yuvarlakları imala ücret ita olunmadıkca husule gelmeyeceği nümayan olmakdan naşi mezkûr Mehmed kalfa ifade-i hal zımnında tersane-i âmire’ye ricat etmekle işbu matlub olunan mermer yuvarlakların çapları kaydı baş muhasebeden der-kenar ve fiyat-ı sabıkasıyla hesab ve akçesi itasına irade-i aliyyeleri taalluk ider ise ol-babda ferman fütüvvetlü, inayetlü sultanım hazretlerinindir.

Arşiv Fon Kodu: C..BH.. Dosya No: 218, Gömlek No: 10147, Tarihi: 15 (C) Cemaziye’l-ahir 1229 (5 Mayıs 1814), Konusu: Tersane emininin takriri mucibince Antalya maslahatı için irsali lazım gelen mermer yuvarlakların Marmara’da Taşçı Mehmed Kalfa marifeti ile imal ettirilmesi.

image010

Sahh

İzzetlü defterdar efendi

Şurutu mucebince emr-i şerif ısdar ettirtesin deyu buyuruldu. Fi 9 (C) Cemaziye’l-ahir (12)29 (29 Nisan 1814)

Tersane-i âmire emini Seyyid Abdurrahman Bey Efendi bendelerinin bir kıt’a takriri mefhumunda Antalya maslahatıçün irsali lazım gelen mermer yuvarlağın mevcudu tersane-i âmireden verilmiş olduğuna binaen yirmi iki çapında beşyüz aded aded yuvarlak mermerden serian kat’ ve nakli zımnında tersane-i âmireden taşçı Mehmed Kalfa tayin ve mahalline irsal olunmuş olduğu beyanıyla zikrolunan yuvarlaklar kalfa-i merkûm ma’rifetiyle ber-kadem-i akdem kat’ ve i’mal ve tersane-i amireye isal olunmak babında sabıkı mucebince fiyat ve nakliyesi tasrihiyle iktiza eden emr-i şerifinin ısdarı hususunu tahrir ve inha etmekden naşi derkenara havale olundukda bundan akdem iki yüz on üç senesinde tersane-i amire içün muktezi altmış altı ve kırk dört ve yirmi iki çaplarında yedi bin dört yüz aded mermer yuvarlağın Marmara’da tayin olunan taşçı Mehmed kalfa marifatiyle serçe gözü tabir olunur taşdan kat ve i’mal ve Der-aliye’ye isal ve tersane-i âmireye teslimi babında emr-i şerif verilmiş olduğu baş muhasebeden derkenar olunmuştur. Manzur ve malum-ı devletleri buyuruldukda şurutu mucebince emr-i şerif tasdiri hususunda emr ü ferman devletlü, saadetlü sultanım hazretlerinindir.

Arşiv Fon Kodu: Y..MTV. Dosya No: 186, Gömlek No: 52, Tarihi: 21 (N) Ramazan 1316 (2 Şubat 1899), Konusu: Girit adasındaki mermer ve döktürme taşlardan yapılan güllelerin sağlam ve nakli kolay olanların sevk edildiği ve diğerlerinin hakkında yapılacak icraya dair.

image012

Nezâret-i Umur-ı Hariciye

Girid ceziresindeki (adasında) kal’alarda kadimden kalma mermerden veya döktürme taşdan mamul bir mikdar gülle ile üçlük ve beşlik ve dokuzluk bir hayli kara gülle mevcud olub bunların nakli kolay mahallerde bulunanları pey-der-pey gönderilmekde ise de baki kalanları üç dört metru derinlikde Venedikliler zamanından kalma istihkâm çukurlarında ve ekseri yığınlar nısfına (yarısına) kadar topraklara gömülmüş bir halde olduğu gibi yüzlerce senelerden beri toprak altında kalmaları cihetle çürüyüb adeta beşlik bir güllenin sağlam maden kısmı bir buçukluk kadar kalmış ve bunlar onar pare kadar bile kıymeti haiz bulunmamış olduğundan bahisle icra-yı icabı Girid’de sevk-i mühimmad memuru topçu binbaşı tayfur Efendi tarafından varid olan 10 Kanun-i-sani (1)314 (23 Ocak 1899) tarihli tahriratda istifsar olunmuş olmasına nazaran emr ü ferman-ı hümâyun hazret-i padişahi her ne vechile şeref müteallik ve sudur buyurulur ise mantuk-ı celilinin infaz olunacağı muhat-ı ilm-i âli buyuruldukda ol-babda ve her halde emr ü ferman hazret-i veliyyü’l-emrindir.

Fi 21 Ramazan Sene 1316  (2 Şubat 1899) Nazır-ı Bahriye

image013

Reklamlar

About Murat Dursun Tosun

30.07.1961 tarihinde İstanbul'da doğdu. İlkokulu ve Ortaokulu Çeliktepe'de okudu. Liseyi ise, Gültepe Endüstri Meslek Lisesinde 1977 yılında tamamladı. 27 Mart 1978 tarihinde İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nde 17 yaşındayken sözleşmeli teknisyen olarak göreve başladı. 1981–82 yılları arasında askerlik görevini yaptı. 1983 yılında tekrar sözleşmeli teknisyen olarak AKM'de göreve başladı. 1984 yılında çıkan bir Kanun'dan yararlanarak Memuriyete geçti. 1990 yılında girdiği ÖSYM sınavı neticesi Açık Öğretim Fakültesi'ne kayıt yaptırdı ve 1994 yılında mezun oldu. Akabinde Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü İşletme Bölümünde Yüksek Lisans Hakkı kazandı ve 3 yıllık eğitimden sonra 1997 yılında Bilim Uzmanı olarak mezun oldu. İş hayatında ise,13 yıllık teknik hizmet çalışmasından sonra Emniyet ve Bakım Şef Yardımcısı, Sivil Savunma Amiri, Fiziki Güvenlik Amiri görevlerinde bulundu. 1997 yılında Şube Müdürü oldu. 1998'den sonra İdari ve Mali İşler ile Güvenlik Şube Müdürlüğü görevlerinde bulundu.Aynı zamanda 7 yıl süre ile Beyoğlu İstiklal Caddesinde bulunan ve 4/5'inden fazlası Maliye Hazinesine ait olan 54 bağımsız bölümlü Kastel İs Merkezi'nde (Atlas Pasajı) kamu adına yöneticilik yaptı. 2005–2006 hac döneminde eşiyle birlikte hacca gitti ve geldikten sonra Nisan 2006'da emekliye ayrıldı. Bloğunda yayınlanmış 1200’ün üzerinde çalışması vardır. Çeçenzade Hacı Hasan Paşa’nın Hayatı (225 sayfa), Çağırgan Baba Es-Seyyid İsmail Hakkı Çağırgan Veli (206 sayfa) , Arşiv Belgelerinde Mindeval-Çamoluk Tarihi (584 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alucra-Alucra Tarihi (690 sayfa), Alucra’nın Emektar Şahsiyetleri-İz Bırakanlar (35 sayfa), Arşiv Belgelerinde Karahisar-i Şarki-Şebinkarahisar Tarihi (914 sayfa), Arşiv Belgelerinde Anadolu'ya Kafkas Göçleri İskânları Köle ve Cariyelik Sorunu (449 sayfa), Kethüdazâde Mehmet Emin Ağa-Tirebolu Voyvodası ve Şebinkarahisar Kaymakamı (630 sayfa), Halepli Bir Osmanlı Paşası Mellahzâde Mehmed Mer'i Paşa Hayatı ve Hatırlattıkları (268 sayfa), Ermeni Olaylarının Gelişimi ve Şebinkarahisar'da Yaşananlar (2 Cilt, 1263 sayfa), Suşehri Tarihi Yazılarım (497 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alaplı (404 sayfa), Kasımpaşa Tarihi Yazılarım (326 sayfa) ve Alucra Gürbulak Köyü Nam-ı Diğer Feygas, Hanuk Şeyh Mehmed (260 sayfa), Osmanlıca Arşiv Belgelerinde Gümüşhane Yaşananlar ve Ayrıntıları 1695-1928 (2 cilt 1100 sayfa) isimli basılı 15 kitabı bulunmaktadır. Yaklaşık 8 senedir Naht (Hatt-ı Ahşap) sanatıyla da ilgilenmekte olup, 2 kez İstanbul'da 1 kez Şebinkarahisar'da 1 kez de Alucra'da sergi açmıştır. 2015 yılı yaz döneminde Şebinkarahisar Halk Eğitim Merkezinde Naht (Hatt-ı Ahşap) kursu verdi.
Bu yazı Osmanlı Tarihi içinde yayınlandı ve , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s