1902 YILINDA İRANLI KİTAPÇILARIN YASAK KİTAPLARI BASIP SATMASI

image001

15 Nisan 1900 tarihli belgede basılması ve dağıtılması kesinlikle yasak bulunan Yıldız-name’den İranlı matbaacıların çok sayıda bastıkları, ayrıca Sultan Bayezid Camisi imareti karşısında dükkânı bulunan İranlı bir kitapçının da Matbaa-i Âmîre’nin resmi mührünü taklid ederek bazı zararlı kitap ve risaleleri mühürleyerek gümrükden geçirdiği haber alındığından bunların toplattırılması ve bu tür hareketlerin önlenmesine karar verilmiştir.

Ancak 2 sene sonraya ait 28 Temmuz 1902 tarihli yazışmalardan şikâyet konusu husuların devam ettiği anlaşılmaktadır. Belgelerde İran’dan Kitapçı Hacı Hüseyin Efendi’nin dükkânında Hüsniye ve Vasiyetname, Seyyid Mir Kerim Ağa’nın dükkânında ise Ta’bir-name, Muhacir Kitabı, Lugat-ı Tarihiyye, Coğrafya, Envarü’l-aşıkın ve Yıldız-name isimli yasak kitapların mevcud bulunduğu haber alınmıştır.

Bu gibi eserlerin alınıp satılması  ve hatta yazımı ile basımı uygun bulunmadığından bahsedilen dükkanlarda gerekli araştırma ve inceleme yapılarak tesbit edilecek kitaplara el konulması istenilmiştir.

Ancak araştırma ve inceleme için giden müfettişlerin belirttiğine göre İranlı kitapçılar dükkânlarının araştırmasına engel oldukları ve hatta serkeşlik göstermişlerdir. Bu durumun matbaacılık nizamnamesine aykırı olduğu vurgulanarak yapılan aramada İranlı Abbas ve hakkaklarda kitapçılık eden Hafız Sufi ve Emin ve Abdullah Efendilerin dükkânları taharri edilerek Abbas Efendi’nin dükkânında 41 aded yasak kitaplar, Hafız Sufi ve Emin Efendilerin dükkânlarında da 117 aded Yıldız-name, Abdullah Efendi’nin dükkânında Selim Sabit Efendi’nin Muhtasar Tarih-i Osmani kitabından 1 aded elde edilmiştir. Matbaa-i Âmîre’nin resmi mührünüm taklid eden İranlı matbaacının kim olduğu tespit edilemediği gibi bu konuda ipucu da elde edilememiştir.

İranlı kitapçıların cüreti de dikkat çekicidir. Bir başka ülkede ticaret yapmak için imkân bulacaksın ancak oranın kanunlarına riayet etmeyerek yasa dışı işler yapacaksın. Hele de Matbaa-i Âmîre’nin mührünün sahtesini hak ettirmek (kazıttırmak) gibi büyük bir sahtekârlığa cüret etmişlerdir.

Ancak Selim Sabit Efendi’nin Muhtasar Tarih-i Osmani kitabının ne sakıncası olduğu da anlaşılamamıştır.

Belgelerin okunmasındaki katkılarından dolayı Osmanlıca Tarih Edebiyat Grubu üyelerinden Zafer Şık, Lütfü Akbaş ve Fırat Çağlayan’a çok teşekkür ederim.

Saygılarımla,

Murat Dursun Tosun

muratdursuntosun@wordpress.com

Arşiv Fon Kodu: MF.MKT. Dosya No: 499, Gömlek No: 6, Tarihi: 23 (Z) Zilhicce 1317 (24 Nisan 1900), Konusu: İranlı kitapçılara ait dükkanların aranarak Matbaa-i Amire’nin taklid edilen mührünün ortaya çıkarılması ve yasak olan Yıldızname kitabının ele geçirilerek nüshalarının Nezaret’e gönderilmesi gerektiği.

image002

Yıldız Saray-ı Hümâyun Baş Kitâbet Dairesi

9525

Tab ve neşri kat’iyyen memnu’ (kesinlikle yasak) bulunan Yıldız-name’den İranlı matbaacıların bu kere külliyetli olarak tab’ ettikleri ve Sultan Bayezid Cami-i Şerifi imareti karşusunda İranlı bir kitapçının dahi Matbaa-i Âmîre’nin mühür-i resmisini (resmi mührünü) taklid ederek bir takım kütüb ve risail-i muzırrayı (zararlı kitap ve risaleleri) temhir ile (mühürleyerek) gümrükden taşraya irsal eylediği istihbar kılındığından (haber alındığından) bunların heman toplattırılmasıyla beraber bu gibi kütüp ve risailin tab’ ve neşr edilememesi hakkındaki memnu’iyenin (yasağın) muhafazası şeref-sudur buyurulan irade-i seniyye-i cenâb-ı hilâfet-penâhi iktizâ-yı âlisinden olmağla ol-babda emr ü ferman hazret-i men-lehü’l-emrindir.

Fi 14 Zilhicce Sene (1)317 ve fi 1 Nisan Sene (1)316 (15 Nisan 1900)

Ser-kâtib-i Hazret-i Şehr-i Yâri Bende Tahsin

image003

Acilen Encümene fi 2 Nisan Sene (1)316 (15 Nisan 1900)

Mâbeyn-i Hümâyun-ı Mülükâne Baş Kitâbet-i Celilesi’nden varid olan işbu tezkire-i hususiyede tab’ ve neşri kat’iyyen memnu’ olan Yıldız-name’den İrani matbaacıların bu kere külliyetli olarak tab’ ettikleri ve Sultan Bayezid Cami-i Şerifi imareti karşusunda İrani bir kitapçının dahi Matbaa-i Âmîre’nin mühr-i resmisini (resmi mührünü) taklid ederek bir takım kütüp ve risail-i muzırrayı (zararlı kitap ve risaleyi) temhir ile (mühürleyerek) gümrükden taşraya imrar eylediği istihbar kılındığından (haber alındığından) bunların bunların heman toplattırılmasıyla beraber bu gibi kütüp ve risailin tab’ ve neşr ettirilmemesi hakkındaki memnu’iyyetin muhafazası şeref-sudur buyurulan irade-i seniyye-i cenâb-ı hilâfet-penâhi iktiza-yı âlisinden olduğu iş’ar buyurulmuş ve mezkûr Yıldız-name’nin nezâret-i celile-i asâfâneleri müfettişleri vasıtasıyla teba’-i Osmaniyyeden bir kitapçının dükkânından yüzonsekiz nüshası alınmış ise de külliyetli olduğu maznun bulunan İranlı kitapçılar icra-yı taharriyata (araştırmaya) mümanaat etmekde (engel olmakta) ve hatta serkeşlik göstermekde oldukları müfettişler tarafından ifade kılınmış ve teba’-i merkûmenin işbu hal ve hareketleri matbaalar nizamnamesi ahkâmına külliyen muhalif olduğu gibi teba’-i merkûmeye san’at ve hırfet (geçinmeye yarayan sanaat) hususunda aynı teba’-i Osmaniyye misillü muamele olunması Zabtiye Nezâret-i Âliyyesine tebliğ kılınan otuzbeş numerolu ve fi 21 Teşrin-i-evvel Sene (1)314 (2 Ocak 1899) tarihli Hariciye Nezâret-i Celilesi’nin tezkire-i cevabiyesi müfadından bulunmuş olmağla teba’-i merkûme dükkânlarında dahi taharriyat-ı mukteziye bi’l-icra Matbaa-i Âmîre’nin taklid edilmiş mührünün zahire ihracı (ortaya çıkarılması) ve ber-muceb-i emr ü ferman-ı hümâyun-ı hazret-i hilâfet-penâhi zabt ve müsaderesi ve toplatılacak nüshaların li-ecli’l- imha nezâret-i celile-i asâfânelerine irsali ve teşebbüsat-ı vakıadan malumat itası zabtiye nezâret-i aliyyesine yazılmış ve taharriyatdan gerü durulmaması zımnında müfettişlere tenbihat-ı lazıme ve ekide verilmiş olmağla li-ecli’l-hıfz evrak odasına havale buyurulması babında emr ü ferman hazret-i emn-lehü’l-emrindir.

Fi 12 Safer Sene (1)318 ve fi 28 Mayıs Sene (1)316 (11 Haziran 1900)

Hıfz 

Arşiv Fon Kodu: MF.MKT. Dosya No: 499, Gömlek No: 10, Tarihi: Fi 16 Muharrem 1318 (16 Mayıs 1900), Konusu: Bayezid ve Hakkaklar’da kitapçılık yapan bazı kimselerin dükkanlarında ele geçirilip gönderilen kimi kitapların imha edilmek üzere alıkonulduğu, Matbaa-i Amire’nin mührünü taklit eden İranlı matbaacı hakkında Zaptiye Nezareti’nce de takibat yapılması gerektiği.

image004

Zabtiye Nezareti Mektûbî Kalemi

Aded 30

Maarif Nezâret-i Celilesi’ne

Devletlü Efendim Hazretleri

Reside-i dest-i tekrim olan 10 Nisan Sene (1)316 (23 Nisan 1900) tarihli ve otuziki numerolu tezkire-i aliyye-i asâfânelerinde emr ü iş’ar buyurulduğu üzere nezâret-i celileleri müfettişlerinden Raşid ve Hilmi ve Rıza Efendiler hazır olduğu halde Sultan Bayazıd imareti karşısına müsadif İranlı Abbas ve hakkaklarda kitapçılık eden Hafız Sufi ve Emin ve Abdullah Efendilerin dükkânları taharri edilerek Abbas Efendi’nin dükkânında kırk bir aded kütüb-i memnu’a-i mütenevvi ve Hafız Sufi ve Emin Efendilerin dükkânlarında da yüzonyedi aded Yıldız-name ve Abdullah Efendi’nin dükkânında Selim Sabit Efendi’nin Muhtasar Tarih-i Osmani kitabından bir aded elde edildiği ve Matbaa-i Âmîre’nin mühr-i resmisini taklid eden İrani matbaacının kim olduğu mechul olarak bu babda bir serrişte olmadığı cihetle mühr keyfiyeti kakkında tahkikat icrası müteassir idiğü (güç olduğu) İstanbul Polis Müdürlüğünden ifade olunmuş ve zikr olunan kitablar me’mure teslimen taraf-ı sami-i nezâret-penâhilerine takdim ve irsal kılınmış olmağla ol-babda emr ü ferman hazret-i men-lehü’l-emrindir.

Fi 16 Muharrem Sene (1)318 ve fi 2 Mayıs Sene (1)316 (16 Mayıs 1900)

Zabtiye Nazırı Bende

Arşiv Fon Kodu: MF.MKT. Dosya No: 647, Gömlek No: 6, Tarihi: 21 (R) Rebiü’l-ahir 1320 (28 Temmuz 1902), Konusu: Hakkaklar Çarşısı’nda İran tebeasından kitapçı Hacı Hüseyin Efendi ile Seyyid Mir Kerim Ağa’nın dükkanında bulunduğu haber alınan yasak kitapların mevcudunun müsaderesi.

image005

Zabtiye Nezâreti Celilesine

Fi 15 Temmuz Sene (1)318 (28 Temmuz 1902)

Hakkaklar çarşısında teba’-i İran’dan Kitapçı Hacı Hüseyin Efendi’nin dükkânında Hüsniye ve Vasiyetname çarşu-yı mezkûr kapısı haricinde Seyyid Mir Kerim Ağa’nın dükkânında dahi Ta’bir-name ve Muhacir Kitabı ve Lugat-ı Tarihiyye ve Coğrafya ve Envarü’l-aşıkın ve Yıldız-name nam kütüb-i memnu’anın (yasak kitapların) mevcud bulunduğu istihbar kılınmış (haber alınmış) ve bu gibi asârın (eserlerin) bey u füruhtu (alıp-satılması) ve hattı (yazımı-basımı) gayr-i caiz bulunmuş (uygun bulunmamış) olduğundan mezkûr dükkânlarda taharriyat-ı lazıme (gerekli araştırma) icrasıyla kitab-ı mevcude mevcudunun müsaderesi (kitapların mevcuduna el konulması) zımnında icra-yı icabının savb-ı âli-i daverilerine izbârı Encümen-i Teftiş ve muayeneden ifade kılınmış olmağla ol-babda.

Reklamlar

About Murat Dursun Tosun

30.07.1961 tarihinde İstanbul'da doğdu. İlkokulu ve Ortaokulu Çeliktepe'de okudu. Liseyi ise, Gültepe Endüstri Meslek Lisesinde 1977 yılında tamamladı. 27 Mart 1978 tarihinde İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nde 17 yaşındayken sözleşmeli teknisyen olarak göreve başladı. 1981–82 yılları arasında askerlik görevini yaptı. 1983 yılında tekrar sözleşmeli teknisyen olarak AKM'de göreve başladı. 1984 yılında çıkan bir Kanun'dan yararlanarak Memuriyete geçti. 1990 yılında girdiği ÖSYM sınavı neticesi Açık Öğretim Fakültesi'ne kayıt yaptırdı ve 1994 yılında mezun oldu. Akabinde Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü İşletme Bölümünde Yüksek Lisans Hakkı kazandı ve 3 yıllık eğitimden sonra 1997 yılında Bilim Uzmanı olarak mezun oldu. İş hayatında ise,13 yıllık teknik hizmet çalışmasından sonra Emniyet ve Bakım Şef Yardımcısı, Sivil Savunma Amiri, Fiziki Güvenlik Amiri görevlerinde bulundu. 1997 yılında Şube Müdürü oldu. 1998'den sonra İdari ve Mali İşler ile Güvenlik Şube Müdürlüğü görevlerinde bulundu.Aynı zamanda 7 yıl süre ile Beyoğlu İstiklal Caddesinde bulunan ve 4/5'inden fazlası Maliye Hazinesine ait olan 54 bağımsız bölümlü Kastel İs Merkezi'nde (Atlas Pasajı) kamu adına yöneticilik yaptı. 2005–2006 hac döneminde eşiyle birlikte hacca gitti ve geldikten sonra Nisan 2006'da emekliye ayrıldı. Bloğunda yayınlanmış 1200’ün üzerinde çalışması vardır. Çeçenzade Hacı Hasan Paşa’nın Hayatı (225 sayfa), Çağırgan Baba Es-Seyyid İsmail Hakkı Çağırgan Veli (206 sayfa) , Arşiv Belgelerinde Mindeval-Çamoluk Tarihi (584 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alucra-Alucra Tarihi (690 sayfa), Alucra’nın Emektar Şahsiyetleri-İz Bırakanlar (35 sayfa), Arşiv Belgelerinde Karahisar-i Şarki-Şebinkarahisar Tarihi (914 sayfa), Arşiv Belgelerinde Anadolu'ya Kafkas Göçleri İskânları Köle ve Cariyelik Sorunu (449 sayfa), Kethüdazâde Mehmet Emin Ağa-Tirebolu Voyvodası ve Şebinkarahisar Kaymakamı (630 sayfa), Halepli Bir Osmanlı Paşası Mellahzâde Mehmed Mer'i Paşa Hayatı ve Hatırlattıkları (268 sayfa), Ermeni Olaylarının Gelişimi ve Şebinkarahisar'da Yaşananlar (2 Cilt, 1263 sayfa), Suşehri Tarihi Yazılarım (497 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alaplı (404 sayfa), Kasımpaşa Tarihi Yazılarım (326 sayfa) ve Alucra Gürbulak Köyü Nam-ı Diğer Feygas, Hanuk Şeyh Mehmed (260 sayfa), Osmanlıca Arşiv Belgelerinde Gümüşhane Yaşananlar ve Ayrıntıları 1695-1928 (2 cilt 1100 sayfa) isimli basılı 15 kitabı bulunmaktadır. Yaklaşık 8 senedir Naht (Hatt-ı Ahşap) sanatıyla da ilgilenmekte olup, 2 kez İstanbul'da 1 kez Şebinkarahisar'da 1 kez de Alucra'da sergi açmıştır. 2015 yılı yaz döneminde Şebinkarahisar Halk Eğitim Merkezinde Naht (Hatt-ı Ahşap) kursu verdi.
Bu yazı Osmanlı Tarihi içinde yayınlandı ve , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s