1923 TARİHLİ BELGELERİN ANLATTIKLARI

İncelemeye aldığımız iki belge bulunmaktadır. Bunlardan bir tanesi Dr. Rıza Nur’un kartvizitinin arkasına yazdığı nottur. Bu not nedeniyle kartvizit belge niteliği almıştır. Diğeri ise dönemin meclis başkan vekili konumunda olan Rauf Orbay’a hitaben yazılmış notlardan oluşmaktadır. Rauf Orbay daha sonra başbakanlık da yapmıştır. Türkiye Cumhuriyetinin üçüncü başbakanıdır.

Belgenin altında yazılı olan Adnan ismi bize yazıyı yazan kişinin Adnan Adıvar olabileceğini düşündürmektedir. Zira kendisi aynı dönemde meb’us yani millet vekilidir.

Belgenin ilk bölümünde Rauf Bey’e hitaben yazılı olan ifadeden bir Hırka-i Saadet Alayı’na yapılacak bir ziyaretten bahsedilmektedir.[1] Adnan Bey, yazısında söz konusu alaya İstanbul’da bulunan meb’usanı yani millet vekillerini davet edip etmemekde kararsız kaldığını belirterek ne yapması gerektiği konusunda bilgi istemiştir.

Yine Rauf Bey’e yazılan ikinci notta Lozan’la ilgili değerlendirmeler bulunmaktadır.  Bu değerlendirmeden İsmet Paşa ile Rıza Nur arasında bir fikir uyuşmazlığı veya senkronize olmayan açıklamalar yapıldığı ima edilmektedir. Adnan Bey’in ifadesine göre “Bir tarafdan İsmet Paşa,  (Le) Matin Gazetesi’ne[2] Suriye hududunda tahşidât (yığınak) yaptığımızdan bahsederken diğer tarafdan Rıza Nur Bey’in Lozan’da be-nam (meşhur) gazetecilere Fransa, Suriye’ye Maxime Weygand’ı[3] gönderdi ise biz de ordu gönderdik demesi Fransa şûrâ mehafilinde elim bir tesir yapmış ve adeta Fransa’ya ilan-ı husumet şeklinde telakki edilmişdir.”

Rıza Nur‘a ait olan kartvizitin arkasına kendi el yazısıyla yazdığı not çok ilginçtir.

Not Nusret Bey Efendi’ye hitaben yazılmıştır. Nusret Bey’in kim olabileceği konusunda bir tahminde bulunulamamıştır. Ancak Fransa ile iyi ilişkileri buna derin ilişkileri olan da diyebiliriz, birisi olduğu kesindir.

Kartvizit Doktor Rıza Nur’un adınadır ve üzerinde hitap ettiği Nusret Bey’in adı yazılmıştır.

Notta “Kain-pederim Şükrü Paşa için vaad buyurulan Fransa sefarethanesinden alınacak “Laissez Passer”[4] hakkındaki lütfunuzu bekler ve arz u dad u hürmet eylerim, efendim.” Yazılıdır.

Şükrü Paşa konusunda da net bir sonuca varamadım, ancak Edirne müdafii Şükrü Paşa olmadığını düşünmekteyim. Burada üç isminde Fransa’dan beklentileri olduğu veya onlarla ilişkileri bulunduğu anlaşılmaktadır ki bu gibi bir imtiyaz beklentisi olan kişilerin imtiyazını aldıkları devletin güdümünde olacakları açıktır.

Konu hakkında daha geniş değerlendirmesi olan arkadaşlar yorumlarıyla katkıda bulunabilirler.

Belgelerin okunmasındaki katkılarından dolayı Mehmet Kahramanoğlu, Yusuf Cantürk, Ömer Türkoğlu, Mustafa Dönmez, Nazan Olgun ve Şule İyigönül Atasagun ve Amr Mallah’a çok teşekkür ederim.

BOA Fon Kodu: HR.İM.. Dosya No: 18, Gömlek No: 75, Tarihi:  04 1923, Konusu: Hırka-i Saadet Alayı’na İstanbul’da bulunan mebusların davet olunup olunmayacağı. Suriye sınırına asker sevki hakkında İsmet Paşa ile Rıza Nur Bey’in açıklamaları. (Osm.)

image002

Ra’uf Bey Efendi’ye

Hırka-i Saadet Alayına İstanbul’da bulunan meb’usanı (millet vekillerini) da’vet edüb etmemekde mütereddidim (kararsızım). Bu hususu tenvir buyurulmaklığımı (bu hususda aydınlatılmamı) rica ederim, efendim.

27.4.(13)39 (24 Nisan 1923)

Adnan

Ra’uf Bey Efendi’ye

Bir tarafdan İsmet Paşa,  (Le) Matin Gazetesi’ne Suriye hududunda tahşidât (yığınak) yaptığımızdan bahsederken diğer tarafdan Rıza Nur Bey’in Lozan’da be-nam (meşhur) gazetecilere Fransa, Suriye’ye Maxime Weygand’ı gönderdi ise biz de ordu gönderdik demesi Fransa şûrâ mehafilinde elim bir tesir yapmış ve adeta Fransa’ya ilan-ı husumet şeklinde telakki edilmişdir, efendim.

27.4.(13)39  (24 Nisan 1923)

Adnan

BOA Fon Kodu: HR.İM.. Dosya No: 4, Gömlek No: 50, Tarihi:  08 1925, Konusu: Dr. Rıza Nur, Hüseyin Vasfi, Enold V. Masson, Nezir Leskoviki, Sheldon Leavitt Crosby, Pierre Lazarevitch, Johannes Kolmodin, C. Mikeli, Alma H. Ruggles ve Rene de Gyllenram nam şahıslara ait kartvizitler. a.g.y.tt (Osm. Fr.)

image003

Nusret Bey Efendi’ye

Doktor Rıza Nur

Kain-pederim Şükrü Paşa için vaad buyurulan Fransa sefarethanesinden alınacak “Laissez Passer” hakkındaki lütfunuzu bekler ve arz u dad u hürmet eylerim, efendim.

[1] Topkapı Sarayı’nda, Hırka-i Saadet dairesinde, Ramazan’ın on beşinci günü yapılan ziyarette görevli alay hakkında kullanılan bir deyimdir.

Topkapı Sarayı’nda padişahlar, Ramazan’da, Enderun ve Birun halkı da beraberinde olduğu halde, dini ve sade bir törenle Hz. Muhammed’e ait hırkayı ziyaret ederlerdi. Hırka-i Saadet Alayı, padişahların Dolmabahçe ve Yıldız saraylarına taşınmalarından sonra, daha gösterişli bir şekilde yapılmaya başlanmıştı. Ancak, Abdülhamid döneminde deniz yolunun tercih edilerek tören yapılması, Hırka-i Saadet Alayı’nın ihtişamının azalmasına sebep olmuştur.

http://www.e-tarih.org/sozluk.php?sd=sozlukdetay&id=215

[2]İsvicre’de yayın yapan bir gazete.

[3]1916’da Tuğgeneralliğe yükseldi. 1920 yılında Polonya-Sovyet Savaşı sırasında askeri danışman olarak Polonya’ya gönderildi. 1923 yılında Fransa’nın Suriye Yüksek Komiserliğine atandı. 1930’da Genelkurmay başkanı oldu, 1935’te emekliye ayrıldı.

[4] Laissez: (Fransızca) serbest bırakma, “laissez faire” ifadesiniz bir parçası (hareket özgürlüğŸü, müdahale etmeme politikası)

Passer: Pusula; çevre, alan, kapsam; menzil,… { compass } pergel { compasses } tesisatçı, montajcı, prova eden terzi

laissez passer: Türetilmiş kelime

http://www.nedirnedemek.com/laissez-passer-nedir-laissez-passer-ne-demek

Reklamlar

About Murat Dursun Tosun

30.07.1961 tarihinde İstanbul'da doğdu. İlkokulu ve Ortaokulu Çeliktepe'de okudu. Liseyi ise, Gültepe Endüstri Meslek Lisesinde 1977 yılında tamamladı. 27 Mart 1978 tarihinde İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nde 17 yaşındayken sözleşmeli teknisyen olarak göreve başladı. 1981–82 yılları arasında askerlik görevini yaptı. 1983 yılında tekrar sözleşmeli teknisyen olarak AKM'de göreve başladı. 1984 yılında çıkan bir Kanun'dan yararlanarak Memuriyete geçti. 1990 yılında girdiği ÖSYM sınavı neticesi Açık Öğretim Fakültesi'ne kayıt yaptırdı ve 1994 yılında mezun oldu. Akabinde Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü İşletme Bölümünde Yüksek Lisans Hakkı kazandı ve 3 yıllık eğitimden sonra 1997 yılında Bilim Uzmanı olarak mezun oldu. İş hayatında ise,13 yıllık teknik hizmet çalışmasından sonra Emniyet ve Bakım Şef Yardımcısı, Sivil Savunma Amiri, Fiziki Güvenlik Amiri görevlerinde bulundu. 1997 yılında Şube Müdürü oldu. 1998'den sonra İdari ve Mali İşler ile Güvenlik Şube Müdürlüğü görevlerinde bulundu.Aynı zamanda 7 yıl süre ile Beyoğlu İstiklal Caddesinde bulunan ve 4/5'inden fazlası Maliye Hazinesine ait olan 54 bağımsız bölümlü Kastel İs Merkezi'nde (Atlas Pasajı) kamu adına yöneticilik yaptı. 2005–2006 hac döneminde eşiyle birlikte hacca gitti ve geldikten sonra Nisan 2006'da emekliye ayrıldı. Bloğunda yayınlanmış 1200’ün üzerinde çalışması vardır. Çeçenzade Hacı Hasan Paşa’nın Hayatı (225 sayfa), Çağırgan Baba Es-Seyyid İsmail Hakkı Çağırgan Veli (206 sayfa) , Arşiv Belgelerinde Mindeval-Çamoluk Tarihi (584 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alucra-Alucra Tarihi (690 sayfa), Alucra’nın Emektar Şahsiyetleri-İz Bırakanlar (35 sayfa), Arşiv Belgelerinde Karahisar-i Şarki-Şebinkarahisar Tarihi (914 sayfa), Arşiv Belgelerinde Anadolu'ya Kafkas Göçleri İskânları Köle ve Cariyelik Sorunu (449 sayfa), Kethüdazâde Mehmet Emin Ağa-Tirebolu Voyvodası ve Şebinkarahisar Kaymakamı (630 sayfa), Halepli Bir Osmanlı Paşası Mellahzâde Mehmed Mer'i Paşa Hayatı ve Hatırlattıkları (268 sayfa), Ermeni Olaylarının Gelişimi ve Şebinkarahisar'da Yaşananlar (2 Cilt, 1263 sayfa), Suşehri Tarihi Yazılarım (497 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alaplı (404 sayfa), Kasımpaşa Tarihi Yazılarım (326 sayfa) ve Alucra Gürbulak Köyü Nam-ı Diğer Feygas, Hanuk Şeyh Mehmed (260 sayfa), Osmanlıca Arşiv Belgelerinde Gümüşhane Yaşananlar ve Ayrıntıları 1695-1928 (2 cilt 1100 sayfa) isimli basılı 15 kitabı bulunmaktadır. Yaklaşık 8 senedir Naht (Hatt-ı Ahşap) sanatıyla da ilgilenmekte olup, 2 kez İstanbul'da 1 kez Şebinkarahisar'da 1 kez de Alucra'da sergi açmıştır. 2015 yılı yaz döneminde Şebinkarahisar Halk Eğitim Merkezinde Naht (Hatt-ı Ahşap) kursu verdi.
Bu yazı Osmanlı Tarihi içinde yayınlandı ve , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s