ALUCRA’NIN EŞKÜNE (DEMİRÖZÜ) KÖYÜNDE BİR TIMARLI SİPAHİ

image001

İncelediğimiz belge oldukça eski tarihli (1771) olmakla birlikte Eşküne (Demirözü) köyünün tarihi açısından önemli bir belgedir. Belgede Eşküne köyünde bir tımarlı sipahi olduğu anlaşılmaktadır. Tımarın gelirine bakınca çok fazla bir geliri olmadığı anlaşılsa da  o tarih için yine de iyi bir rakamdır. Belgeye göre tımar sahibi olan Ömer vefat edince ona ait olan tımar arazisi boşta kalmıştır.

Bunun üzerine sancaklısı (sancak beyi) ve çeribaşının da (askerin başı, başbuğ) şehadeti üzerine Karahisar-i Şarki (Şebinkarahisar) Miralayı (Alay Kumandanı) Seyyid Abdullah yazı yazarak ondan boşalan tımarın vefat eden Ömer’in öz kardeşinin oğlu olan İbrahim’e verilmesini teklif etmiştir. Burada bir ifade dikkat çekicidir. O da İbrahim için harbe-darbe kadir, yani savaşmaya gücü yeten tanımının yapılmış olmasıdır.

Sulh zamanlarında köylü ile birlikte toprağı işleyen tımarlı sipahiler savaş zamanı aldıkları emir üzerine silah ve askeri ekipmanlarıyla birlikte toplanma merkezlerine giderek buradan orduya katılırlardı. Alucra’nın muhtelif yerlerinde tımarlı sipahilerin varlığını daha önce okuduğumuz belgelerden biliyoruz. Hatta Gelvaris (Hacı Hasan) köyü ovasında bir de sipahi eğitim vakfı olduğu da bilinmektedir.[1]

Belgeden Eşküne’de bir tımarlı sipahi bulunduğunu anlamamızla birlikte herhangi bir lakap belirtilmemiş olduğundan belgede bahsedilen Ömer ve İbrahim’in hangi aileye mensup olduğunu kesin olarak söylemek mümkün değildir. Ancak bunun için tahminde bulunabiliriz.

Eşküne’nin Selçuklular zamanında Alucra’da fethedilen en eski yerleşim yeri olduğunu biliyoruz.[2] Bunun haricinde köyün adı olan Eşküne’nin savaşa giden anlamına geldiğini daha önceki çalışmalarımızda belirtmiştik.[3] Buradan hareketle Eşkünenin daha önceki tarihlere dayanan bir yerleşim yeri olduğu gerçeği karşımıza çıkmaktadır. Kuvata bölgesinin en büyük köyü olan Eşküne’nin bir dönem Kuvata bölgesindeki köylere nahiyelik de yaptığını hatırlamakta fayda bulunmaktadır.

Belgenin okunmasındaki katkılarından dolayı Mehmet Kahramanoğlu, Zafer Şık, Mustafa Dönmez, Kerem Bakır, Ersin Üçdemir, Etem Çoşkun, Mehmet Dönmez ve Şule İyigönül Atasagun’a çok teşekkür ederim.

Saygılarımla,

Murat Dursun Tosun

muratdursuntosun@wordpress.com

BOA Fon Kodu: AE.SMST.III (Ali Emiri Tasnifi III. Mustafa), Dosya No: 168, Gömlek No:  13179, Tarihi: 16 (Ca) Cemaziye’l-evvel Sene 1185 (27 Ağustos 1771), Konusu: Kovata nahiyesinden Eşküne karyesinden İbrahim’e tımar tevcihi hakkında Karahisar-ı Şarki Miralayı Abdullah’ın arzı.

image002

(Belgenin sol üstündeki kalın yazı)

Sahh (belgenin doğruluğuna vurgu yapan görülmüştür işareti)

İ’lâmı mucebince gedüklü şerhlü (gedikli şerhli: kıdemli, imyiyazlı yeniçeri açıklaması) ve sıbyan (çocuklar) ve mütekâidin (emekli) kaydlarına dahil değil ise şurutu (şartları) üzre tevcih olunmak deyu. Buyuruldu

Sahh

Fi 16 (Ca) Cemaziye’l-evvel Sene (1)185 (27 Ağustos 1771)

Dergâh-ı felek medar ve bargâh-ı gerdün iktidar turabına arz-ı bende-i bi-mikdar budur ki

Karahisar-i Şarki Sancağında vaki Kuvata nahiyesinde Eşküne nam karye ve gayriden iki bin dokuz yüz yirmi beş akçe tımara mutasarrıf olan Ömer kulları bi-emrillahi te’ala fevt olub (Allah’ın takdiriyle vefat edip) müteveffa-yı mezburun (vefat edenin) sulbi sahih harbe-darbe kadir (savaşmaya vuruşmaya gücü yeten) merhamet-şayeste biraderleri İbrahim kulları oğlu olmağla oğlu olduğuna sancaklısı (sancak beyi) ve çeribaşıları (askerin başı, başbuğ) şehadet etmeleriyle tımar mutasarrıfı müteveffa-yı mezbur (vefat etmiş olan) Ömer kullarının fevtinden (vefatından dolayı) bais-i arz-ı ubudiyet sulbi sahih merkum oğlu İbrahim kullarına tevcihi sadaka ve ihsan buyurulmak ricasına bin yüz seksen beş senesinde mah-ı Cemaziye’l-evvelin beşinci gününde (16 Ağustos 1771) paye-i serir-i a’lâya arz ve i’lâm olundu. Baki emr u ferman lütf-ı ihsan der-adalet-unvanındır.

Bende Seyyid Abdullah Miralay-ı Karahisar-i Şarki

(Belgenin sağ tarafındaki kalın yazı)

Tatbik

Mührü mutabıktır. Emr u ferman devletlü, inayetlü sultanımındır.

SİPAHİ: Ask: Osmanlı askerlik teşkilâtında “Timar” namiyle öşür ve rüsumunu aldıkları araziye mukabil, harp zamanlarında kendi hayvanları ve kanunen götürmeğe mecbur oldukları silâhlı askerlerle birlikte sefere iştirak eden bir sınıf süvari askeri. Bunlar akıncılık, çapulculuk ve karakol hizmetlerini ifa ederler ve düşman karşısında piyadelerin muhafazasını te’min ettikleri gibi, icabında hücum işlerini de yaparlardı.[1]

[1] http://www.osmanlicaturkce.com/?k=sipahi&t=%40

[1] https://muratdursuntosun.wordpress.com/2013/02/07/alucra-tarihinden-sayfalar-20-alucra-gelvarisde-bir-sipahi-egitim-merkezi/

[2] https://muratdursuntosun.wordpress.com/2014/03/14/halife-el-kaim-bi-emrillah-ve-alucranin-eskune-koyu/

[3] https://muratdursuntosun.wordpress.com/2012/06/27/eskune-koyunun-anlami-uzerine-degerlendirme/

Reklamlar

About Murat Dursun Tosun

30.07.1961 tarihinde İstanbul'da doğdu. İlkokulu ve Ortaokulu Çeliktepe'de okudu. Liseyi ise, Gültepe Endüstri Meslek Lisesinde 1977 yılında tamamladı. 27 Mart 1978 tarihinde İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nde 17 yaşındayken sözleşmeli teknisyen olarak göreve başladı. 1981–82 yılları arasında askerlik görevini yaptı. 1983 yılında tekrar sözleşmeli teknisyen olarak AKM'de göreve başladı. 1984 yılında çıkan bir Kanun'dan yararlanarak Memuriyete geçti. 1990 yılında girdiği ÖSYM sınavı neticesi Açık Öğretim Fakültesi'ne kayıt yaptırdı ve 1994 yılında mezun oldu. Akabinde Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü İşletme Bölümünde Yüksek Lisans Hakkı kazandı ve 3 yıllık eğitimden sonra 1997 yılında Bilim Uzmanı olarak mezun oldu. İş hayatında ise,13 yıllık teknik hizmet çalışmasından sonra Emniyet ve Bakım Şef Yardımcısı, Sivil Savunma Amiri, Fiziki Güvenlik Amiri görevlerinde bulundu. 1997 yılında Şube Müdürü oldu. 1998'den sonra İdari ve Mali İşler ile Güvenlik Şube Müdürlüğü görevlerinde bulundu.Aynı zamanda 7 yıl süre ile Beyoğlu İstiklal Caddesinde bulunan ve 4/5'inden fazlası Maliye Hazinesine ait olan 54 bağımsız bölümlü Kastel İs Merkezi'nde (Atlas Pasajı) kamu adına yöneticilik yaptı. 2005–2006 hac döneminde eşiyle birlikte hacca gitti ve geldikten sonra Nisan 2006'da emekliye ayrıldı. Bloğunda yayınlanmış 1200’ün üzerinde çalışması vardır. Çeçenzade Hacı Hasan Paşa’nın Hayatı (225 sayfa), Çağırgan Baba Es-Seyyid İsmail Hakkı Çağırgan Veli (206 sayfa) , Arşiv Belgelerinde Mindeval-Çamoluk Tarihi (584 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alucra-Alucra Tarihi (690 sayfa), Alucra’nın Emektar Şahsiyetleri-İz Bırakanlar (35 sayfa), Arşiv Belgelerinde Karahisar-i Şarki-Şebinkarahisar Tarihi (914 sayfa), Arşiv Belgelerinde Anadolu'ya Kafkas Göçleri İskânları Köle ve Cariyelik Sorunu (449 sayfa), Kethüdazâde Mehmet Emin Ağa-Tirebolu Voyvodası ve Şebinkarahisar Kaymakamı (630 sayfa), Halepli Bir Osmanlı Paşası Mellahzâde Mehmed Mer'i Paşa Hayatı ve Hatırlattıkları (268 sayfa), Ermeni Olaylarının Gelişimi ve Şebinkarahisar'da Yaşananlar (2 Cilt, 1263 sayfa), Suşehri Tarihi Yazılarım (497 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alaplı (404 sayfa), Kasımpaşa Tarihi Yazılarım (326 sayfa) ve Alucra Gürbulak Köyü Nam-ı Diğer Feygas, Hanuk Şeyh Mehmed (260 sayfa), Osmanlıca Arşiv Belgelerinde Gümüşhane Yaşananlar ve Ayrıntıları 1695-1928 (2 cilt 1100 sayfa) isimli basılı 15 kitabı bulunmaktadır. Yaklaşık 8 senedir Naht (Hatt-ı Ahşap) sanatıyla da ilgilenmekte olup, 2 kez İstanbul'da 1 kez Şebinkarahisar'da 1 kez de Alucra'da sergi açmıştır. 2015 yılı yaz döneminde Şebinkarahisar Halk Eğitim Merkezinde Naht (Hatt-ı Ahşap) kursu verdi.
Bu yazı Alucra Tarihi, Osmanlı Tarihi içinde yayınlandı ve , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s