ŞEBİNKARAHİSAR TAŞ MESCİD VAKFI

image001

Şebinkarahisar’da bulunan Taş Mescid’le ilgili daha önce de yazı yazmıştım. Bu yazıların linkleri de aşağıdadır. Linklerden bu yazılara ulaşılabilir.

https://muratdursuntosun.wordpress.com/2015/12/02/sebinkarahisar-tas-mescid-ve-tas-mescid-vakfi/

https://muratdursuntosun.wordpress.com/2015/05/01/karahisar-i-sarki-tas-mescidi/

Bu kez Taş Mescidle ilgili arşivde iki belge daha buldum ve bunları da okudum. Onun haricinde Giresunlu araştırmacı-yazar Mehmet Fatsa’dan da bazı bilgiler edindim. Öncelikle bu bilgileri açıklamak gerekirse daha önce incelediğim belgelerde vakıf sahibi olarak Mehmet bin Abdullah el Konevi gözüküyordu. Bu vakıf kaydı 1503 tarihliydi.

Fakat Mehmet Fatsa’nın Vakıflar Genel Müdürlüğü’nden aldığı 1418 tarihli vakıf belgesinde vakıf sahibi olarak Kebfuniyeli (Karahisarlı) Mehmet ibni Abdullah gözükmektedir. Bu da 1503 tarihli belgenin istinsah yani çoğaltma olduğunu ve Arapça belgedeki ismin yanlış okunmuş olabileceğini akla getirmektedir.

            484 numaralı defterin 411 inci sahife ve 38 inci sıra numarasında kayıtlı Kebfuniyeli Mehmet ibni Abdullah vakfına ait 821 (M. 1418) tarihli Arapça vakfiyenin tercümesinde vakfa ait bir çok yer belirtilmektedir. Daha sonra kendisiyle istişare ettiğim şebinkarahisarlı araştırmacı-yazar Ünsal Çalık, söz konusu vakfiyenin kendisinde de bulunduğunu ve bu vakfiyede belirtilmiş olan vakfa ait bütün yerleri tek tek gezip dolaştığını ve bulduğunu belirtti.

            Okuduğum yeni belgelerden birisi 1760 tarihinde Taş Mescid’e yapılan atamayla ilgilidir. Ücretini vakıf gelirlerinden alan Es-Seyyid Mehmed kendi rızasıyla görevden çekileceğini belirtmesi üzerine,  Karahisar-i Şarki Kadısı Osman’ın tensib vee önerisiyle onun yerine öz oğulları Es-Seyyid Abdurrahman ve Seyyid Mustafa atanmışlardır. Bu atamalarda devamlılık esası gereği kadim kıdem durumu gözetilmektedir. Yani hem vakfiye şartnamesi hükümleri gereği hem de Osmanlı şer’i nizamı gereği devam eden düzenin bozulmaması ve korunması prensibiyle aynı ailenin ehliyet ve liyakat sahibi bireyleri göreve getirilmektedir. Vakıf mütevelliliğinde aynı durum söz konusudur.

İkinci belge 1872 tarihlidir ve Karahisar’daki diğer vakıflara ait bilgileri de içermektedir. Bu açıdan bakıldığında Karahisar’da bulunan diğer vakıfların isimlerinden de haberdar oluyoruz. Cetvelin sağ tarafında rakamsal değerler bulunduğundan bu kısımlar okunmamıştır. Ayrıca diğer işlemlerle de ilgili açıklamalar bulunmakta olup gayr-ı müslimlere ait işlemlerde kaydedilmiştir. Buradan onlara ait vakıfların da olduğu sonucunu çıkarabiliriz. Belgenin altındaki imza kısmında Rum ve Ermeni temsilcilerinin de ismi bulunmaktadır.

Belgede adı geçen Karahisar’daki belli başlı vakıflar

Taş Mescid Vakf-ı Şerifi

Uzun Bey Zaviyesi Vakf-ı Şerifi (Uzun Hasan’ın kurduğu bir vakıf olabilir)

Alişar Vakf-ı Şerifi

Hasan Paşa Vakf-ı Şerifi

Sultan Mehmed Han Vakf-ı Şerifi

Sarı Şeyh Vakf-ı Şerifi

Kara Yakub Gazi Hazretleri Vakf-ı Şerifi

Belgelerin okunmasındaki katkılarından dolayı Mehmet Kahramanoğlu, Aşiyan Sahaf Etem Çoşkun, Mustafa Dönmez, Mustafa Demirel ve Mahire Yazar Kiremitçi’ye çok teşekkür ederim.

Saygılarımla,

Murat Dursun Tosun

BOA Arşiv Fon Kodu: AE.SMST.III (Ali Emiri III. Mustafa), Dosya No: 360, Gömlek No: 28808, Tarihi: 20 Safer 1174 (1 Ekim 1760), Konusu: Karahisar-ı Şarki Kadısı Osman’ın Taş Mescid Vakfı’ndan almak üzere tevcihat hakkında arzı. a.g.tt

image003

İmamet-i mezbure kasr-ı yeddinden oğulları merkumana tevcih olunmak.

17 (Ra) Rebiü’l-evvel (1)174 (27 Ekim 1760)

Der-i devlet mekine arz-ı dai-i kemine budur ki

Medine-i Karahisar-i Şarki’de Taş Mescidi Vakfının mahsulatından (gelirlerinden) almak üzere vazife-i muayyene ile imam olan Es-Seyyid Mehmed zide salâh imametin kendi hüsn-i rıza ve ihtiyarıyla sulbi oğulları işbu bais-i arz-ı ubudiyet Es-Seyyid Abdurrahman ve Seyyid Mustafa ferağ ve kasr-i yed etmekle babaları ferağ ve kasr-i yedinden imamet-i mezkûr kendilerine tevcih ve yedlerine berat-ı şerif-i alişân ve ihsan buyurulmak ricasına vakiu’l-hal der-i devletden arz ve ilam olunur. Bâki emr hazret-i men-lehu’l-emrindir. Hurrira fi’s sâni-aşer fi şehr-i Saferü’l-hayr sene erbaa ve seb’in ve mie ve elf. (20 Safer 1174-1 Ekim 1760)

El-abdud-dai-i li’d-devleti’l-aliyyeti’l Osmaniyye

Osman el-kadı Karahisar-i Şarki

Mührü mutabıkdır (aslına uygundur).

BOA Fon Kodu: EV.d… Dosya No: 21957, Gömlek No: 1288, Tarihi: 21 Safer 1288 (12 Mayıs 1871), Konusu: Karahisar-ı Şarki sancağında bulunan Taş Mescid Evkafı ve defterde isimleri olan diğer vakıfların ferağ, intikalat ve hasılat kayıtları.

image005

Ahz olunan harc-ı ferağ ve intikalat rüsumat ve tesviye ve saire

Mahallinde bi’t-tefrik tevkif-i hesab-ı mesciddir ve saire

Taş Mescid Vakfı Şerifinden vuku’-bulan hasılatı

Hızıroğlu oğlu kerimesi Zübeyde Hatunun damadı Şerif katiyye-i ferağı

Uzun Bey Zaviyesi Vakfı Şerifinden

Sultan Mehmed Han Vakfından

Mehmed’in oğlu Şerif’in Kürtoğlu Süleyman nam kimesneye katiyye-i ferağı

Müstecib Şeyh Vakfından

Cancıoğlu Asım’ın vefatıyla validesi Ayşe Hatun’a hak intikali

Kara Hüseyin kızı Hadice’nin Pehlivanoğlu İsmail’e katiyye-i ferağı

Alişar Vakf-ı Şerifinden

Hasan Paşa Vakfından

Sultan Mehmed Han Vakfından

Yanıkdozoğlu Ömer’in Niranoğlu Hüseyin’e kat’iyyen ferağı

Piraneoğlu Farzullah’ın Çardaklızade Abdülmecid Efendi’ye kat’iyyen ferağı

Kezban Hatun’un kerimesi (kızı) Ayşe Hatuna ferağı

Hasan Paşa Vakfından

Sarı Mehmed oğlu Salih Efendi’nin Kızılzade Hasan Efendi ve Kâmil Efendilere kat’iyyen ferağı

Mazlum Yoki? vakfı şerifinden vuku’-bulan hasılat

Karaoğlanoğlu Agob’un vefatıyla oğlu Biruhi ve Maradon nam kimesnelere hak intikali

Kop oğlu Torik’in vefatıyla oğlu Aron ve Nikadis nam kimesnelere intikali

Şuşanoğlu Kazar’ın vefatıyla oğlu Ohannes ve Karabet nam kimesnelere intikali

Karaoğlanoğlu Arak’ın vefatıyla oğlu Köp ve Atan nam kimesnelere intikali

Loboğlu Hacukun vefatıyla oğlu Berkas nam kimesneye intikali

Süleyman’ın vefatıyla oğlu Hüseyin ve Hasan ve Ali nam kimesnelere hak intikali

Yaylaoğlu Ohannes’in vefatıyla oğlu İbril nam kimesneye intikali

Sarı Şeyh Vakfı şerifinden vuku’-bulan hasılat

Hama Hakyun kat’iyyen ferağı Haksınoğlu? Mehmed nam kimesneye

Kurtoğlu Ahmed’in yedinde bulunan atik koçanı tebdilen

Yine merkûmun yedinde bulunan atik tapusu tebdilen (değiştirilerek)

Kurtoğlu Hüseyin’in vefatıyla oğlu Ahmed’e intikali

Kara Halil oğlu Ahmed’in Zurnacıoğlu Ardin nam kimesneye intikali

Kara Yakub Gazi Hazretlerinin vakf-ı şerifinden vuku’u-bulan hasılat

Cemil oğlu Manas’ın Murad oğlu Vartan’a kat’iyyen ferağı

Yaylaoğlu Bağdasar’ın Keşişoğlu Manas nam kimesneye kat’iyyen ferağ

Keşişoğlu İstefan’ın küçük oğlu Babek ve Zadi’ye ferağı

Yine merkûmanların yedinde bulunan atik tapusu merbuten tebdil kılınmışdır.

Şerif Efendi’nin yedinde bulunan koçanı tebdilen

Yaylaoğlu Manok’un vefatıyla oğlu Manok ve Zadek’e intikali

Sercanoğlu Avadis çorbacının yedinde bulunan koçanı tebdilen

Ruşan oğlu Abdullah’ın Mercan oğlu Avadis’e ferağı

Zurnacı oğlu Hamlik Aron ve Hepok’e ferağı

Mustafa ve İsmail ve Kezban Hatunun Kenseoğlu Sa’id ve Hüseyin ve Hasan nam kimesnelere ferağı

Ali Ağa’nın yine merkûmanlara kat’iyyen ferağı

Karahisar-i Şarki Sancağı dahilinde kain salifü’l-beyan evkaf-ı şerifenin müsakkafat (üstü örtülü yapı) ve müstagallatdan (hayır kurumlarına gelir sağlayan üstü örtülü yapılardan) işbu binikiyüzseksenyedi senesi Nisan mahı ibtidasından, nihayesine değin bir mah (ay) zarfında liva-i mezbur evkaf müdiri Mehmed Şerif Efendi bendeleri marifetiyle ru’yet ve icra olunan ferağ ve intikalatdan hasıl olan rusumat ve kâğıt baha ve kalemiyesi yalnız yediyüzseksensekiz kuruş yirmi paraya baliğ olmuş ve meblağ-ı mezburdan ber-muceb-i ta’limat-ı seniyye-i humus (beşte bir) müdir ve tevliyet hissesi bulunan ikiyüzon kuruş dört para bade’t-tenzil kusur kalan beşyüzyetmişsekiz kuruş onaltı para’dan dahi kalemiyesi olan elli kuruş bi’t-tenzil cem’an beşyüzyirmisekiz kuruş onaltı para bu kerre bâ-poliçe canib-i hazine-i evkaf-ı hümayuna irsal ve defterleriyle beraber temessükleri (senetleri) tanzim ve isbal buyurulmak üzere elli kıt’a koçan ilmühaberleri leffen takdim ve ibsal kılınmış ve hazine-i celileye icabının icrası menut-ı emr u irade-i cenâb-ı nezaret-penahileri bulunmuş olmağla ol-babda ve her halde emr u ferman hazret-i men-lehu’l-emrindir.

Bende Mutasarrıf-ı Liva Karahisar

Ed-dai Naib / Ed-dai Müfti (Es-seyyid Osman Nuri) / Bende Muhasebeci (Mehmed Aziz) / Bende Müdir-i Tahrirat / Bende Müdir-i Evkaf (Mehmed Şerif) / Bende Aza /Bende Kâtib-i Evkaf (Ali Şefik) Bende Aza (Ermeni Temsilcisi) /Bende Aza (Rum Temsilcisi) / Bende Aza

Fi 3 Receb (12)88 (18 Eylül 1871)

Karahisar-i Şarki Sancağı dahilinde kain evkaf-ı şerife müsakkafat (üstü örtülü yapı) ve müstagallatdan (hayır kurumlarına gelir sağlayan üstü örtülü yapılardan) işbu ikiyüzseksenyedi senesi Nisan mahı ibtidasından nihayesine değin bir mah zarfında vuku’bulan ferağ ve intikalatdan hasıl olan rusumat ve kâğıt baha ve kaimenin mikdarını natık defteri.

İşbu deftere merbutan canib-i hazineye irsal kılınmış olunan ilmühaber ve cedvelleriyle tatbik olundukda derûn-ı defterde muharrer mebâliğ ilmühaber cedvellerine mutabık ve ahz olunan sarflar nizamına muvafık olmağla bu suretde hesab ve iktizasına varidat odasından.

Derkenara muhtaçdır.

Fi 8 Muharrem Sene (1)289 ve fi 6 Mart Sene (1)1288 (18 Mart 1872)

Reklamlar

About Murat Dursun Tosun

30.07.1961 tarihinde İstanbul'da doğdu. İlkokulu ve Ortaokulu Çeliktepe'de okudu. Liseyi ise, Gültepe Endüstri Meslek Lisesinde 1977 yılında tamamladı. 27 Mart 1978 tarihinde İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nde 17 yaşındayken sözleşmeli teknisyen olarak göreve başladı. 1981–82 yılları arasında askerlik görevini yaptı. 1983 yılında tekrar sözleşmeli teknisyen olarak AKM'de göreve başladı. 1984 yılında çıkan bir Kanun'dan yararlanarak Memuriyete geçti. 1990 yılında girdiği ÖSYM sınavı neticesi Açık Öğretim Fakültesi'ne kayıt yaptırdı ve 1994 yılında mezun oldu. Akabinde Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü İşletme Bölümünde Yüksek Lisans Hakkı kazandı ve 3 yıllık eğitimden sonra 1997 yılında Bilim Uzmanı olarak mezun oldu. İş hayatında ise,13 yıllık teknik hizmet çalışmasından sonra Emniyet ve Bakım Şef Yardımcısı, Sivil Savunma Amiri, Fiziki Güvenlik Amiri görevlerinde bulundu. 1997 yılında Şube Müdürü oldu. 1998'den sonra İdari ve Mali İşler ile Güvenlik Şube Müdürlüğü görevlerinde bulundu.Aynı zamanda 7 yıl süre ile Beyoğlu İstiklal Caddesinde bulunan ve 4/5'inden fazlası Maliye Hazinesine ait olan 54 bağımsız bölümlü Kastel İs Merkezi'nde (Atlas Pasajı) kamu adına yöneticilik yaptı. 2005–2006 hac döneminde eşiyle birlikte hacca gitti ve geldikten sonra Nisan 2006'da emekliye ayrıldı. Bloğunda yayınlanmış 1200’ün üzerinde çalışması vardır. Çeçenzade Hacı Hasan Paşa’nın Hayatı (225 sayfa), Çağırgan Baba Es-Seyyid İsmail Hakkı Çağırgan Veli (206 sayfa) , Arşiv Belgelerinde Mindeval-Çamoluk Tarihi (584 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alucra-Alucra Tarihi (690 sayfa), Alucra’nın Emektar Şahsiyetleri-İz Bırakanlar (35 sayfa), Arşiv Belgelerinde Karahisar-i Şarki-Şebinkarahisar Tarihi (914 sayfa), Arşiv Belgelerinde Anadolu'ya Kafkas Göçleri İskânları Köle ve Cariyelik Sorunu (449 sayfa), Kethüdazâde Mehmet Emin Ağa-Tirebolu Voyvodası ve Şebinkarahisar Kaymakamı (630 sayfa), Halepli Bir Osmanlı Paşası Mellahzâde Mehmed Mer'i Paşa Hayatı ve Hatırlattıkları (268 sayfa), Ermeni Olaylarının Gelişimi ve Şebinkarahisar'da Yaşananlar (2 Cilt, 1263 sayfa), Suşehri Tarihi Yazılarım (497 sayfa), Arşiv Belgelerinde Alaplı (404 sayfa), Kasımpaşa Tarihi Yazılarım (326 sayfa) ve Alucra Gürbulak Köyü Nam-ı Diğer Feygas, Hanuk Şeyh Mehmed (260 sayfa), Osmanlıca Arşiv Belgelerinde Gümüşhane Yaşananlar ve Ayrıntıları 1695-1928 (2 cilt 1100 sayfa) isimli basılı 15 kitabı bulunmaktadır. Yaklaşık 8 senedir Naht (Hatt-ı Ahşap) sanatıyla da ilgilenmekte olup, 2 kez İstanbul'da 1 kez Şebinkarahisar'da 1 kez de Alucra'da sergi açmıştır. 2015 yılı yaz döneminde Şebinkarahisar Halk Eğitim Merkezinde Naht (Hatt-ı Ahşap) kursu verdi.
Bu yazı Osmanlı Tarihi, Şebinkarahisar içinde yayınlandı ve , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s